Watchmen, pop culture και αντιρατσισμός


Πριν από περίπου ένα μήνα, στη σχεδόν άδεια αίθουσα απονομής των 72ων Emmy Awards, η μίνι σειρά Watchmen έγραψε τη δική της ιστορία. Ως εκπρόσωπος των σειρών που βασίζονται σε κόμικ, κέρδισε για πρώτη φορά το βραβείο των limited series. Ήταν πρώτο σε υποψηφιότητες, για 26 βραβεία, σαν ναυαρχίδα του HBO στη μετά Game Of Thrones εποχή, κέρδισε τέσσερα από τα βασικά και άλλα επτά από τα τεχνικά βραβεία και σε γενικές γραμμές θεωρήθηκε ένας από τους μεγάλους νικητές της βραδιάς.


Γράφει ο Άλκης Νικομάνης


Ποιοι είναι όμως οι Watchmen και πώς καταφέρνουν 34 χρόνια μετά την πρώτη εμφάνιση τους στις σελίδες του ομώνυμου graphic novel να συναρπάζουν νέες γενιές θεατών και αναγνωστών;


Το Watchmen του Alan Moore

Το Watchmen του Alan Moore, σήμερα θεωρείται ευρέως ο,τι καλύτερο έχει να επιδείξει η ένατη τέχνη και μάλλον όχι άδικα. Συχνά συμπεριλαμβάνεται σε λίστες καλύτερων λογοτεχνικών έργων του 20ου αιώνα, ένα σημαντικό επίτευγμα ιδίως αν αναλογιστεί κανείς πως από γεννήσεως του, το κόμικ φέρει τη «ρετσινιά» του έργου που απευθύνεται σε παιδιά. Στο Watchmen όλοι όσοι λανθασμένα είχαν αυτή την αντίληψη ανακαλύπτουν μια πολύπλοκη ιστορία που καταφέρνει να ισορροπήσει πολλά είδη αφήγησης. Με τον απλούστερο δυνατό τρόπο: Είναι μια ιστορία για αυτόκλητους τιμωρούς του εγκλήματος που προσπαθούν να ανακαλύψουν μια συνωμοσία σε βάρος τους. Ένα πολιτικό δράμα δολοπλοκίας και φιλοδοξίας σ’ ένα εναλλακτικό ψυχροπολεμικό σκηνικό. Ένα μυστήριο που ξετυλίγεται μέσα από τα μάτια ενός μοναχικού ντετέκτιβ. Αλλά το κυριότερο, είναι μια σκιαγράφηση της κοινωνίας που αντικρίζει το υπερηρωϊκό ον και αισθάνεται ανασφαλής απέναντί του. Από τη μία ψυχογραφεί τον αυτόκλητο τιμωρό, τα κίνητρα, τα συναισθήματα και τους φόβους του και από την άλλη τον αποδομεί παρουσιάζοντας το «γκελ» που έκανε στην κοινωνία- όσο εύκολα τον ανήγαγε σε μόδα, σε καθεστώς κινηματογραφικού αστέρα, τόσο γρήγορα στράφηκε εναντίον του.


Βασικότεροι χαρακτήρες που κρατάμε και για τη συνέχεια, αναδεικνύονται οι παρακάτω:


Ο Rorschach, ένας ντετέκτιβ που κρύβει την ταυτότητα του πίσω από μία μάσκα με το ομώνυμο ψυχολογικό τεστ. Η πόλη που σιγοβράζει και του εμφανίζει εχθρούς σε κάθε γωνία, αλλά και η απαγόρευση της δράσης αυτόκλητων τιμωρών έχουν αφήσει το ήδη κλονισμένο μυαλό του στα όρια της μισανθρωπιάς

Ο Ozymandias, ένας πρώην τιμωρός και νυν πολυεκατομμυριούχος με βλέψεις να απαλλάξει τον κόσμο αποτελεσματικότερα από το κακό και να οδηγήσει την ανθρωπότητα σε μια νέα εποχή- μια καραμπινάτη περίπτωση μεγαλομανίας.

Ο Doctor Manhattan, ένα πλάσμα όμοιο με το οποίο ο κόσμος δεν είχε ξαναδεί, το απόλυτο υπερόπλο που διατηρεί τις εύθραυστες ισορροπίες της παγκόσμιας ειρήνης. Ο πρώτος άνθρωπος που απέκτησε υπερδυνάμεις, βίωσε από μία πρωτόγνωρη θέση τον τρόπο που λειτουργεί ο χρόνος και αποστασιοποιήθηκε συναισθηματικά από την εποχή του και τους γύρω του. Με δυο λόγια: έγινε Θεός.

Το Watchmen αναπτύσσεται μέσω πολλών ειδών κειμένου που συνδέονται άρρηκτα με την κεντρική αφήγηση στα πάνελ του. Εμπλουτίζει τη μυθοπλασία του παρουσιάζοντας άρθρα από εφημερίδες , γράμματα, αποσπάσματα από βιβλία τα οποία ανήκουν στο μικρό σύμπαν που έχει δημιουργήσει. Τελικά καταλήγει μια πλούσια αφηγηματική εμπειρία η οποία όσο κι αν πραγματεύεται υπερφυσικά όντα και γεγονότα, δεν χάνει ποτέ από τα μάτια της τον άνθρωπο.


To Watchmen του Zack Snyder

Μία από τις γνωστότερες και πιθανότατα η καλύτερη ταινία που έχει κάνει ο γνωστός σκηνοθέτης, παρέδωσε σχεδόν άθικτη την κεντρική ιστορία στη μεγάλη οθόνη, πολύ πριν το υπερηρωϊκό είδος αγγίξει τα σημερινά στάνταρ δημοφιλίας. Από αυτή την άποψη, όποιος δεν ενδιαφέρεται να διαβάσει το ομώνυμο κόμικ, δε χρειάζεται να κάνει πολλά παραπάνω από το να παρακολουθήσει την ταινία πριν επιχειρήσει να βυθιστεί στην περσινή μίνι σειρά. Ορισμένες μη ουσιώδεις διαφορές της μεταφοράς από το αυθεντικό υλικό από εκεί και έπειτα μπορούν να αναζητηθούν σύντομα σε σχετικά άρθρα. Μία ταινία με το σύνηθες στυλ του από άποψη βιαιότητας, σκοτεινής ατμόσφαιρας, φίλτρων slow motion και εθιστικών μουσικών επιλογών είναι κατά πάσα πιθανότητα το καλύτερο αποτέλεσμα που θα μπορούσε να επιτευχθεί για τη θρυλική ιστορία, σε μια ακόμα μεταφορά του έργου του που πεισματικά ο δημιουργός της αρνείται να δει.


Το Watchmen του Damon Lindeloff


Καθώς το Game Οf Thrones πλησίαζε στο τέλος του και η αναζήτηση του διαδόχου του που έχω αναλύσει ξανά στο παρελθόν συνεχιζόταν, η είδηση ότι θα επιχειρηθεί ακόμα μια μεταφορά του Watchmen προξενούσε, για να είμαστε ειλικρινείς, κάποιους προβληματισμούς. Τι καινούριο θα μπορούσε να αποδοθεί; Υπάρχουν σημεία της αυθεντικής ιστορίας τα οποία κατά κοινή ομολογία είναι αδύνατον να μεταδοθούν σε κάποιο άλλο μέσο. Ένα χρόνο μετά την προβολή του ωστόσο, όλα τα βραβεία, η άμεση σχεδόν συμπερίληψη του νέου Watchmen σε λίστες των κορυφαίων σειρών της δεκαετίας, η μνεία του μέχρι και από τον πρώην πρόεδρο των Η.Π.Α. Barack Obama μάλλον αποδεικνύουν πως το αποτέλεσμα ξεπέρασε κάθε προσδοκία.


Το νέο Watchmen πάτησε εν μέρει στα ήδη αναπτυχθέντα της προηγούμενης ιστορίας, αλλά αυτό που πραγματικά το ξεχώρισε ήταν η πρωτοβουλία των δημιουργών του να πουν μια νέα ιστορία. Μια ιστορία που έχει τις ρίζες της σε πραγματικά γεγονότα, μια από τις μελανότερες σελίδες της νεότερης ιστορίας της χώρας. Το μακελειό στην πόλη Tulsa της Oklahoma το 1921, μια μαζική σφαγή από λευκούς προς αφροαμερικάνους με αδιαμφισβήτητο ιδεολογικό χρωματισμό. Από εκεί και έπειτα διηγείται μια ιστορία που καλύπτει έναν αιώνα αμερικανικής ιστορίας, πραγματεύεται ζητήματα γήινα και διαρκώς επίκαιρα και, περιέργως, το καταφέρνει με όχημα το δημοφιλέστερο μέσο που υπάρχει αυτή τη στιγμή: τον υπερήρωα.


Για τους ενήμερους από τα προηγούμενα, μέχρι την έναρξη της νέας ιστορίας μεσολαβεί ένας αιώνας γεμάτος από γεγονότα τόσο σημαντικά όσο η ρίψη μιας δεύτερης ατομικής βόμβας. Κατά αυτό τον τρόπο το σενάριο μοιάζει κατά το ήμισυ επηρεασμένο από δυστοπικές ιστορίες, αλλά ταυτόχρονα φαντάζει φρέσκο και επίκαιρο. Σε αυτό το εναλλακτικό παρόν, το ημερολόγιο του μισάνθρωπου Rorschach έχει δημοσιευτεί μετά το φινάλε της αρχικής ιστορίας και μία νέα γενιά υπέρμαχων της λευκής υπεροχής, οι Seventh Cavalry, το έχουν ανάγει σε ευαγγέλιο καθώς συνεχίζουν τη ρατσιστική τους δράση. Οι νέοι αστυνομικοί είναι αναγκασμένοι να κρύβουν τις ταυτότητές τους για να προστατεύσουν τους δικούς τους από εκδικητικές ενέργειες της προαναφερθείσας ομάδας που γιγαντώνεται, με αποτέλεσμα να έχουν μεταβληθεί σε νόμιμη ομάδα μασκοφόρων τιμωρών. Ταυτόχρονα οι δύο σημαντικότερες προσωπικότητες του κόσμου, ο Ozymandias και ο Doctor Manhattan έχουν μυστηριωδώς εξαφανιστεί από προσώπου γης κι ο καθένας έχει τη θεωρία του επ’ αυτού.


Ακολουθεί μία καθιερωμένη πλέον παράγραφος για τους ενημερωμένους, με spoiler alert για τις επιμέρους ιστορίες που συντήρησαν αμείωτο το ενδιαφέρον παλιού και νέου κοινού.


Το κεντρικό θέμα του Watchmen είναι το ψυχικό τραύμα και ο τρόπος που οι πρωταγωνιστές του χρησιμοποιούν τον ηρωισμό, την αδρεναλίνη, το σύμβολο της μάσκας για να γεμίσουν το κενό μέσα τους. Κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον σημείο της νέας σειράς, ήταν η επιστροφή του Ozymandias μετά το περίφημο σχέδιο του να δολοφονήσει εν ψυχρώ εκατομμύρια ανθρώπων για να σώσει δισεκατομμύρια. Η παρουσία του γενικότερα ήταν μεγαλοπρεπής και αντάξια της υστεροφημίας του, κάτι που οφείλει και στην παθιασμένη ερμηνεία του γερόλυκου Jeremy Irons. Ένας «κακός» που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Thanos πριν τον Thanos, βρίσκεται συναισθηματικά αποστασιοποιημένος από τον κόσμο που ήλπιζε πως θα του είναι ευγνώμων. Πέρα όμως από τις αναμενόμενες επιστροφές, την ανάσα των θεατών έκοψε και μια σχεδόν ολότελα νέα ιστορία, αυτή του Hooded Justice, του πρώτου αυτόκλητου τιμωρού που, αν και υπεραιωνόβιος, διεξήγε το δικό του πόλεμο κατά της διαφθοράς μέσα στο αστυνομικό σώμα. Γίνεται έτσι φορέας ενός αισιόδοξου μηνύματος ότι το καλό και το δίκαιο, αναπόφευκτα θα θριαμβεύσουν. Σε μία ιδιαίτερα ευχάριστη έκπληξη που επιμελώς είχε κρατηθεί κρυφή, επέστρεψε η Silk Spectre, ως αγέραστη πράκτορας μετανιωμένη για τα αποτελέσματα της παλιάς ζωής της και κυνική, σαν τον πατέρα της, τον Comedian. Κρυμμένος για μεγάλο διάστημα στις σκιές, αναγκάζεται να ξαναβρεθεί στο πεδίο της μάχης και ο Doctor Manhattan, που δεν είχε σταματήσει να αναζητά τι κάνει την ανθρώπινη εμπειρία τόσο άξια να τη βιώσει κανείς. Και το κάνει γνωρίζοντας ότι με κάθε βήμα πλησιάζει στο θάνατό του. Οι νέοι αστυνομικοί τέλος, Angela και Wade έχουν τις δικές τους συναισθηματικές στιγμές, ιδίως συνειδητοποιώντας ότι όσο παράξενος κι αν φαίνεται ο κόσμος, δεν παύουν να υπάρχουν πράγματα να ζήσει, να θαυμάσει και να υπερασπιστεί κανείς.


Οι λόγοι της επιτυχίας


Οι περισσότεροι από όσους ενημερώνονται για κινηματογραφικά νέα, πιστεύω πως ιδιαίτερα συχνά αντικρίζουν ειδήσεις που τους δημιουργούν την εξής εύλογη απορία: «Πού έχει χαθεί η πρωτοτυπία;». Σε μια άβυσσο ειδήσεων σχετικά με sequels, prequels, δημιουργίες franchise και το χειρότερο όλων, κατά τη γνώμη μου, remakes παλαιότερων ταινιών ορισμένες εκ των οποίων οριακά μετρούν δύο δεκαετίες ζωής, τα αποτελέσματα που ξεπερνούν το μέτριο είναι πραγματικά ελάχιστα. Έτσι, με την ίδια ταχύτητα που οι ανακοινώσεις και οι προωθήσεις «ανεβάζουν» τη δημοτικότητα μιας νέας ταινίας ή σειράς, ένα κακό καλλιτεχνικά η εμπορικά αποτέλεσμα παγώνει αυτομάτως τα όποια μελλοντικά σχέδια. Πόσες φορές έχει, για παράδειγμα, ξεκινήσει εκ νέου και ακυρωθεί το φημισμένο shared universe για κλασικά τέρατα της Universal; (Hint: Σε περίπτωση που το έχετε ξεχάσει και οι τρεις ταινίες Dracula Untold, The Mummy και The Invisible Man, κατέληξαν αυτοτελείς). Ακόμα και στη σχετικά ασφαλή λύση της μεταφοράς βιβλίων, βλέπουμε παραδείγματα όπως το The Dark Tower που ακυρώθηκε μετά από μόλις μια ταινία, ή το Fantastic Beasts που με επιμονή προσπαθεί να στραγγίξει ο,τι μπορεί από το κοινό του Χάρι Πότερ.


Στο σημείο αυτό το νέο Watchmen έρχεται να δώσει μια αξιοπρεπέστατη απάντηση, με μια ολότελα νέα ιστορία που αξιοποιεί εν μέρει κάποιους ήδη γνωστούς χαρακτήρες, δίχως να τους αφήσει να την καθηλώσουν σε μια ξαναζεσταμένη επανάληψη όσων το κοινό αγάπησε παλιότερα. Αφήνει πλήρη ελευθερία στους δημιουργούς δίχως να τους δεσμεύσει να συνεχίσουν τη σειρά επ’ αόριστον-για αυτό μέχρι την παρούσα στιγμή επισήμως θεωρείται μίνι σειρά με δυνατότητες νέων προσθηκών, όταν και εφόσον οι συντελεστές του θεωρήσουν ότι έχουν κάποια ιδέα που αξίζει τον κόπο.


Ακόμα ένας λόγος της μεγάλης επιτυχίας του ήταν η αιχμηρή του πολιτική και κοινωνική κριτική. Το μακελειό της Tulsa, απεικονίστηκε για πρώτη φορά σε μια τόσο δημοφιλή παραγωγή και έφτασε σε περισσότερα αυτιά από ποτέ. Όπως είναι φυσικό, η υπενθύμιση αυτή ενόχλησε. Δεν ήταν λίγοι εκείνοι που εντόπισαν θεματικές ομοιότητες των γεγονότων της σειράς με όσα συνέβησαν στις Η.Π.Α. μερικούς μήνες αργότερα μετά τη δολοφονία του George Floyd. Παράλληλα ο Rorschach είχε πλέον γίνει σύμβολο της φανταστικής ακροδεξιάς απειλής, μια επιλογή τολμηρή αν αναλογιστεί κανείς πως για δεκαετίες το κοινό τον είχε ηρωοποιήσει πολύ περισσότερο από όσο θα ήθελε ο δημιουργός του. Κατά πάσα πιθανότητα αυτοί είναι και οι λόγοι που η νέα ιστορία στοχοποιήθηκε από μερίδα του κοινού με αρνητικές κριτικές κατά τις πρώτες εβδομάδες της προβολής του. Η αλήθεια είναι πως ανεξάρτητα της εμπορικής επιτυχίας τους αυτά είναι «παράσημα» που δεν μπορούν πολλές υπερηρωϊκές ιστορίες να υπερηφανευτούν πως φέρουν.

Για όποιον ακολουθήσει την ιστορία των Watchmen, θα γίνει γρήγορα σαφές πως άξια βρίσκονται μετά από μόλις εννέα επεισόδια στις συζητήσεις για τα καλύτερα τηλεοπτικά προϊόντα της περασμένης δεκαετίας. Είναι λακωνική, μα εκκωφαντική σε όλη της τη διάρκεια. Έχει εξαιρετικό αρχικό υλικό να βασιστεί, από το οποίο αντλεί με σύνεση και οδηγείται σε διαφορετικά θεματικά μονοπάτια και συμπεράσματα. Έχει ικανούς συντελεστές στο γράψιμο (τον απελευθερωμένο Lindelof) και στην υποκριτική (ιδίως τους Regina King και Jeremy Irons). Είναι παράξενη, καταιγιστική και όμορφη στην όψη. Αλλά το κυριότερο: αποφεύγει τόσο επιδέξια όλα τα λάθη στα οποία κινδύνευε να υποπέσει που δυσκολεύεσαι να μην της το αναγνωρίσεις. Κάπως έτσι αποδεικνύει για άλλη μια φορά τη δύναμη που κρύβει το format της μίνι σειράς και της ανθολογίας στην εποχή της αμετροέπειας.

Όταν η alternative δεν είναι η εναλλακτική σου​

  • Facebook
  • Instagram
  • Spotify
  • YouTube
  • Twitter

©2020 by Breakroom