• Δημήτρης Φαληρέας

Tom Waits vs Διαφημιστές σημειώσατε 1


“...Step right up

Please allow thirty days for delivery

Don't be fooled by cheap imitations

You can live in it, live in it, laugh in it, love in it

Swim in it, sleep in it…”


Ήδη από το Small Change του 1976, ο Tom Waits είχε κάνει γνωστά τα αισθήματά του για τον χώρο της διαφήμισης. Δεν ψηνόταν. Οι διαφημιστές από την άλλη, ψήνονταν. Ή τουλάχιστον ψήνονταν με τη βαριά -και πολύ αναγνωρίσιμη- φωνή του. Και κάπως έτσι ξεκίνησε μια περίεργη σχέση.


Γράφει ο Δημήτρης Φαληρέας


Η ιστορία είναι κλασική. Τραγουδιστής κάνει επιτυχία, οπότε γιατί να μην βάλεις το τραγούδι του πάνω από ένα αυτοκίνητο που κοστίζει όσο ένα δυάρι στην Κυψέλη; Δεν έχει σημασία που το τραγούδι αυτό κατακρίνει τον υπερκαταναλωτισμό μέσα από beat ποίηση και ένα απίστευτο spoken word εμπόρου στο παζάρι. Για περάστε, για περάστε, αγοράστε και θαυμάστε, το αφεντικό τρελάθηκε και σκάει για διαφήμιση ένα ποσό ανάλογο με το μισθολογικό μπάτζετ του εργοστασίου, αλλά εντάξει, δεν έχει και λεφτά για αυξήσεις, δεν τρελάθηκε τόσο. Όπως θα έλεγε κι ο έμπορας: “Everyone’s a winner, bargains galore”.

Μέσα στα χρόνια ο Waits δέχθηκε πολλές προτάσεις για αξιοποίηση της μουσικής του σε διαφημίσεις και τις αρνήθηκε όλες. Όταν ρωτήθηκε σε συνέντευξη περί αυτού, δεν κρατήθηκε ιδιαίτερα:


“Οι διαφημίσεις είναι μια αφύσικη χρήση της δουλειάς μου. Είναι σαν να ράψεις το μαστάρι μιας αγελάδας στο πρόσωπό μου. Επίπονο και ντροπιαστικό.”

Αουτς. Και αν αυτό έθρεψε τα αντικαπιταλιστικά σας αντανακλαστικά, υπάρχει κι άλλο ένα πιο μπουκοφσκικό quote για τους λάτρεις της λογοτεχνίας:


“[...] όταν ένας τύπος μου τραγουδάει για κωλόχαρτο, καταλαβαίνω… μπορεί να χρειάζεσαι τα χρήματα, αλλά, ξέρω ‘γω λήστεψε ένα ψιλικατζίδικο! Κάνε κάτι με αξιοπρέπεια και γλίτωσε μας από τον κόπο να κατουρήσουμε στον τάφο σου.”

Κάποιος θα περίμενε ότι μετά από τέτοιες δηλώσεις, θα τον άφηναν ήσυχο και θα πήγαιναν σε πιο φιλικούς για ξεπούλημα συνεργασία καλλιτέχνες, όπως ό,τι απέμεινε από τους Doors ή τα εγγόνια του Link Wray. Όμως το agency γέλασε, γιατί το agency ήξερε. Όταν το 1988 η διαφημιστική εταιρεία Tracy Locke δεν κατάφερε να αποσπάσει τα δικαιώματα για να βάλει το 'Step Right Up' σε σάλτσα για Doritos, προσέλαβαν έναν πολύ ΠΟΛΥ καλό μιμητή της φωνής του Tom Waits. Ο ίδιος ο Waits το έμαθε με έναν μάλλον άκομψο τρόπο, όταν στο διάλειμμα μιας συνέντευξης που έδινε σε ραδιοφωνικό σταθμό στο Λος Άντζελες, έπαιξε το επίμαχο σποτ και άρχισε μια περίεργη δικαστική διαμάχη.


Το αρχικό πρόβλημα ήταν ότι τα δικαιώματα για το κομμάτι δεν άνηκαν στον καλλιτέχνη, αλλά στην πρώην δισκογραφική του, από την οποία είχε πάρει την άδεια η Frito-Lay (η μητρική εταιρεία των Doritos). Τι μπορούσε να κάνει ο Tom; Να τους μηνύσει για κλοπή της ομοιότητας της φωνής του. Σε μια παρόμοια υπόθεση λίγο καιρό πριν, η Bette Midler είχε κερδίσει τη Ford, καθώς το δικαστήριο αποφάσισε ότι μία φωνή (ειδικά για έναν τραγουδιστή) είναι εξίσου διακριτή, όσο ένα πρόσωπο. Το νομικό τμήμα της Frito-Lay είχε γνώση της υπόθεσης, αλλά θεώρησε ότι δεν θα είχαν πρόβλημα διότι ο Waits δεν ήταν τόσο γνωστός όσο η Midler και αυτή ήταν η άμυνά τους. Ότι “ένας τραγουδιστής δεν θεωρείται ευρέως γνωστός όταν αναγνωρίζεται μόνο από τους φανς του”. Τώρα γιατί μπλέχτηκαν σε τέτοιο μπάχαλο αν δεν θεωρούσαν ότι θα αναγνώριζαν τη φωνή αυτή, κανείς δεν ξέρει. Ίσως και να έλεγαν μπαρούφες, άποψη που συμμερίστηκε και το δικαστήριο, καθώς ο Waits ήταν ένας παγκοσμίου φήμης καλλιτέχνης με εκατομμύρια πωλήσεις δίσκων και γνωστός κυρίως λόγω της ιδιαίτερης φωνής του. Ιδιαίτερη τη λέμε εμείς, στο δικαστήριο περιγράφηκε λίγο πιο γραφικά:


"Όπως θα ακουγόσουν αν είχες πιεί ένα κατρούτσο μπέρμπον, καπνίσει ένα πακέτο τσιγάρα και καταπιεί ένα πακέτο λεπίδες ξυρίσματος, αργά τη νύχτα, ενώ δεν έχεις κοιμηθεί για 3 ημέρες.”

Η Frito-Lay αναγκάστηκε να πληρώσει 2,6 εκατομμύρια δολλάρια (τέσσερα εκατομμύρια σε σημερινά χρήματα), το πάθημα έγινε μάθημα, όλοι μαζί βγήκαμε να πιούμε ουίσκι και να φάμε ειρωνικά Doritos -χωρίς σάλτσα- σε σκοτεινά καταγώγια και ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς με κίρρωση του ήπατος. Αλλά όχι. Ο Waits μήνυσε μέσα στα επόμενα χρόνια τη Levi’s, την Audi και την Opel και ένα τσίρκο για διάφορες ανάλογες πρακτικές και τις κέρδισε όλες.


Όλα καλά, όλα ωραία, μέχρι βέβαια που ξεθάβεις τη διαφήμιση που έκανε για μια σκυλοτροφή το 1981, την οποία μετέπειτα θεώρησε ξεπούλημα και τη μετάνιωσε. Κάποιος μπορεί να γελούσε ειρωνικά σε αυτό το σημείο, αλλά εμείς δεν είμαστε εδώ για να κρίνουμε κανέναν. Ούτε τον Waits, ούτε αυτόν που περιμένει (pun intended) στη γωνία για ιδεολογικές ασυνέπειες.


Εμένα πάντως μου άρεσε αυτό το τηλεοπτικό.