Όταν οι Queen έγραψαν το 'Bohemian Rhapsody' δημιούργησαν ένα από τα μεγαλύτερα μουσικά μυστήρια


Τις τελευταίες εβδομάδες, ουκ ολίγοι ασχολήθηκαν με το 'Bohemian Rhapsody'. H επέτειος των 40 χρόνων από την έναρξη της ηχογράφησης του τραγουδιού - ύμνου των Queen στο Rockfield Studio 1 στο Monmouth της Ουαλίας στις 24 Αυγούστου και η συμπλήρωση 69 χρόνων από τη γέννηση του δημιουργού του, Freddie Mercury στις 5 Σεπτεμβρίου, ήταν απλώς αφορμές.


Γράφει η Βάσια Ρούσσου


Τέσσερις δεκαετίες μετά την ηχογράφησή του, το 'Bohemian Rhapsody', ένα από τα σημαντικότερα τραγούδια στην ιστορία της ροκ μουσικής, εξακολουθεί να συγκινεί και να αποτελεί σημείο αναφοράς στην καριέρα των Queen.


Τι το κάνει τόσο ξεχωριστό; Η ασυνήθιστη δομή του; Η αναζήτηση του νοήματος των στίχων του; Η συγκλονιστική ερμηνεία του Freddie; Η ιδιαίτερα προσεγμένη παραγωγή του; Το 'Bohemian Rhapsody' έχει απασχολήσει και αγαπηθεί για όλους τους παραπάνω λόγους. Κι όμως η EMI δίσταζε να το κυκλοφορήσει σε single, λόγω της μεγάλης του διάρκειας (5:55) και της ασυνήθιστης δομής του, αφού το τραγούδι μπορεί να διακριθεί σε έξι μέρη: εισαγωγή (0:00 – 0:48), μπαλάντα (0:48 – 2:36), σόλο κιθάρας (2:36 – 3:03), όπερα (3:03 – 4:07), hard rock (4:07 – 4:55), επίλογος (4:55 – 5:55), ενώ απουσιάζει το ρεφρέν. Οι ιθύνοντες της δισκογραφικής πίστευαν πως οι ραδιοφωνικοί σταθμοί δεν θα έπαιζαν το τραγούδι, επειδή ήταν μεγαλύτερο από τριάμισι λεπτά και πρότειναν στους Queen να μειώσουν τη διάρκειά του, αλλά η πρόταση δεν έγινε αποδεκτή από τα μέλη της μπάντας.


Καταλυτικό ρόλο στην κυκλοφορία του single έπαιξε o DJ και κωμικός Kenny Everett, που εργαζόταν εκείνη την περίοδο στον ραδιοφωνικό σταθμό Capital. Η απάντηση του δημοφιλούς DJ, όταν ζητήθηκε η γνώμη του για το τραγούδι από τον Freddie Mercury και τον παραγωγό των Queen, Roy Thomas Baker, ήταν: «Αγαπώ αυτό το τραγούδι! Είναι τόσο καλό που θα πρέπει να εφεύρουν μια καινούργια θέση για τα charts. Αντί να είναι το Νούμερο Ένα, θα είναι το Νούμερο Μισό». Ο Everett εξασφάλισε μια κόπια και άρχισε να παίζει αποσπάσματα απ’ το τραγούδι με αποτέλεσμα να εξάψει την περιέργεια των ακροατών, οι οποίοι ζητούσαν επίμονα να το ακούσουν ολόκληρο. Έτσι, μέσα σ’ ένα σαββατοκύριακο το Bohemian Rhapsody ακούστηκε 14 φορές ολόκληρο στην εκπομπή του. Το γεγονός ότι τη Δευτέρα πολλοί ακροατές έσπευσαν να το ζητήσουν απ’ τα δισκοπωλεία οδήγησε τη δισκογραφική εταιρεία να προχωρήσει στην κυκλοφορία ολόκληρου του τραγουδιού σε single, όπως και έγινε στις 31 Οκτωβρίου του 1975 και συμπεριελήφθη στο άλμπουμ A Night At The Opera που κυκλοφόρησε στις 21 Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Το τραγούδι σκαρφάλωσε στο Νο 1 της Μεγάλης Βρετανίας και έμεινε στην κορυφή για εννέα εβδομάδες. Μάλιστα, είναι το μοναδικό τραγούδι που έγινε δύο φορές Νο 1 με την ίδια εκτέλεση συμπληρώνοντας συνολικά 14 εβδομάδες στην κορυφή των βρετανικών charts. Στις Η.Π.Α. έφτασε μέχρι το Νο 9 των charts, ενώ το 1992 έφτασε μέχρι το Νο 2, μετά την προβολή της ταινίας Ο Απίθανος Κόσμος Του Wayne (Wayne’s World), όπου ακούγεται. Το 'Bohemian Rhapsody' έχει πουλήσει σχεδόν 2,5 εκατομμύρια αντίτυπα και είναι το τρίτο σε πωλήσεις όλων των εποχών στη Μεγάλη Βρετανία.


Η παραγωγή του ήταν ακριβότερη από κάθε άλλου single που είχε κυκλοφορήσει έως τότε, καθώς οι ιδιαιτερότητες του τραγουδιού απαίτησαν πολλές ώρες ηχογράφησης και επεξεργασίας. Πριν από την ηχογράφηση πραγματοποιήθηκαν πρόβες στο Herefordshire διάρκειας τριών εβδομάδων. Αξίζει να αναφερθεί ότι για την ηχογράφηση μόνο του μέρους της όπερας χρειάστηκαν πάνω από 70 ώρες καθώς και ότι η επεξεργασία του τραγουδιού πραγματοποιήθηκε στο Rockfield Studio 1 και σε άλλα τέσσερα στούντιο (Roundhouse, SARM East, Scorpion και Wessex).


Το 'Bohemian Rhapsody' συνδέεται σε πολλά επίπεδα με τον τίτλο του άλμπουμ A Night At The Opera. Στο βιβλίο Rock and Roll: An Introduction των Michael Campbell και James Brody, διατυπώνεται η άποψη ότι εκτός από τη φανερή σύνδεση που είναι η λέξη «όπερα» στον τίτλο με το μέρος της όπερας στο τραγούδι, μπορεί να υποκρύπτεται σύνδεση του εκκεντρικού χιούμορ των αδελφών Μαρξ και της αναπαραγωγής αυτού από τους Queen στο τραγούδι. Ο συλλογισμός τους στηρίζεται στο γεγονός ότι το 'Bohemian Rhapsody' με τη δυσαρμονία μεταξύ στίχων και μουσικής και τις εναλλαγές στη μουσική είναι μια θαυμάσια παρωδία, όπως η ταινία των αδελφών Μαρξ, A Night at the Opera (1935).


Άλλο, όμως, είναι το κυρίαρχο θέμα που απασχολεί όλους όσοι αγάπησαν αυτό το τραγούδι. Από την πρώτη φορά που ακούστηκε το 'Bohemian Rhapsody', γεννήθηκε το ερώτημα για το νόημα των στίχων του, ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί έως και σήμερα, παρόλο που έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις και ερμηνείες. Σύμφωνα με δήλωση των Queen, το τραγούδι μιλάει για ένα νεαρό άνδρα που κατά λάθος σκοτώνει έναν άνθρωπο και πουλάει την ψυχή του στον διάβολο. Τη νύχτα πριν από την εκτέλεσή του, καλεί τον Θεό στα αραβικά (Bismillah) και με τη βοήθεια των αγγέλων επανακτά την ψυχή του. Η ιστορία παρουσιάζει κοινά στοιχεία τόσο μ’ αυτή του Faust, όσο και με την ιστορία του βιβλίου του Αλμπέρ Καμύ, Ο Ξένος (1942), όπου ο ήρωάς του, ο Μερσό παρασύρεται από τις καταστάσεις της ζωής του, διαπράττει φόνο και καταδικάζεται σε θάνατο. Βάσει άλλων θεωριών, το τραγούδι μιλάει για την αυτοκτονία ενός ανθρώπου, κατατρεγμένου από τους δαίμονές του ή περιγράφει τα γεγονότα που προηγούνται μιας εκτέλεσης. Όμως, ούτε ο ίδιος ο δημιουργός του, ούτε τα υπόλοιπα μέλη των Queen θέλησαν να αφαιρέσουν το πέπλο του μυστηρίου. Ο Freddie το έχει εξηγήσει μόνο ως «ένα προσωπικό τραγούδι για τις σχέσεις» και έχει εκφράσει την πεποίθηση ότι «ο κόσμος πρέπει απλά να το ακούσει, να το σκεφτεί και τότε ο καθένας να αποφασίσει τι θέλει να του πει». Ωστόσο, ο Kenny Everett έχει υποστηρίξει ότι όταν ρώτησε τον Freddie Mercury για το νόημα του τραγουδιού, εκείνος του απάντησε ότι οι στίχοι δεν είναι τίποτα άλλο παρά τυχαίες ομοιοκαταληξίες δίχως νόημα. Ασαφείς είναι και οι απαντήσεις του Brian May πάνω σ’ αυτό το ερώτημα. Πιο συγκεκριμένα, το 2005 είπε σε μια συνέντευξη: «Έχω μία ξεκάθαρη ιδέα για το τι είχε στο μυαλό του ο Freddie. Αλλά εκείνες τις ημέρες ήταν άγραφος νόμος μεταξύ μας ότι ο πραγματικός πυρήνας των στίχων ενός τραγουδιού ήταν προσωπικό θέμα του συνθέτη, όποιος και να ήταν αυτός. Κι αυτό το σέβομαι ακόμα». Ούτε στη συνέντευξη που περιλαμβάνεται στο DVD, Queen Videos Greatest Hits, είχε δώσει περισσότερες πληροφορίες για το νόημα των στίχων. «Δεν νομίζω ότι θα μάθουμε ποτέ τι θέλει να πει το 'Bohemian Rhapsody'. Και να ήξερα, πιθανότατα δεν θα ήθελα έτσι κι αλλιώς να το πω. Πιστεύω ότι αν δίνεις εξηγήσεις καταστρέφεις κατά κάποιο τρόπο τα τραγούδια, γιατί το σημαντικότερο σ’ ένα σπουδαίο τραγούδι είναι ότι καθένας μπορεί να το συσχετίσει με τις προσωπικές του εμπειρίες από τη ζωή. Κατά τη γνώμη μου ο Freddie αντιμετώπιζε κάποια προβλήματα στην προσωπική του ζωή, τα οποία αποφάσισε να τα ενσωματώσει μέσα στο τραγούδι. Σίγουρα επιζητούσε την αναγέννηση του εαυτού του. Όμως σ’ εκείνο το χρονικό σημείο δεν ήταν το καλύτερο πράγμα που μπορούσε να κάνει, κι έτσι αποφάσισε να το κάνει αργ