Η επιστροφή του Borat στην Αμερική της πόλωσης


Το ζοφερό τοπίο των τελευταίων μηνών για τον κινηματογράφο, ένα μπαράζ αναβολών για πρεμιέρες διάσημων ταινιών που διασπάστηκε προσωρινά μόνο από την κυκλοφορία του Tenet, ήρθε να φωτίσει μια απρόσμενη επιστροφή.


Γράφει ο Άλκης Νικομάνης


Με ταχύτατες διαδικασίες προώθησης, ο πασίγνωστος κωμικός - ηθοποιός - φαρσέρ και εν γένει προβοκάτορας Sacha Baron Cohen ανέστησε το γνωστότερο ίσως χαρακτήρα που είχε δημιουργήσει, για μια ταινία αναπόφευκτα επηρεασμένη από το κλίμα των ημερών στην Αμερική: Κορονοϊός, εκλογές, σκάνδαλα και ξενοφοβία. Λίγες μόλις μέρες μετά, όλοι έχουν κάτι να πουν για αυτή. Στη μία πλευρά του ρινγκ, όσοι βλέπουν ακόμα ένα αριστούργημα. Στην άλλη μάλλον βρίσκεται ο ίδιος ο (Mc)Donald Trump, ο πρόεδρος που πλήττεται σαφώς περισσότερο από όλους από την κυκλοφορία του έργου, ο οποίος για πρώτη φορά δείχνει να αντιδρά ως “snowflake” αποκαλώντας το δημιουργό της ταινίας ως «μη αστείο φρικιό» για να υπερασπιστεί τον εαυτό του από τη δύναμη… της κωμωδίας. Σε τι καιρούς έχουμε φτάσει;


Ας θυμηθούμε για αρχή το πρώτο Borat


Όταν πρωτοβγήκε στο μακρινό 2006, το Borat (Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan), ήταν μία ταινία που αναμφίβολα δημιούργησε πολλά άβολα συναισθήματα σε όσους την είδαν και σε όσους ακούσια συμμετείχαν σε αυτή. Χρησιμοποιώντας την τεχνική του mockumentary, δηλαδή γυρισμένη σαν ένα ψευδο-ντοκιμαντέρ έμοιαζε περισσότερο με μια σειρά από περίτεχνα στημένες φάρσες σε βάρος ανυποψίαστων περαστικών, παρά με μία γραμμική (ή έστω, μη γραμμική κύριε Nolan) αφήγηση μιας ιστορίας. Ένας δημοσιογράφος από το Καζακστάν, που είχε ελάχιστη επαφή με προϊόντα του δυτικού πολιτισμού, ξεκινά ένα ταξίδι στην Αμερική για να λάβει πολύτιμα μαθήματα περί του δυτικού τρόπου σκέψης και να επιστρέψει στην πατρίδα του για να τη βελτιώσει. Απλά στην πορεία εμφανίζεται ο έρωτας, μετατρέποντας το εν λόγω ταξίδι σε μια αγωνιώδη αναζήτηση της γοητευτικής Pamela Anderson.


Ακούγεται τρελό; Κι όμως αυτό δεν είναι παρά ένας πολύ γενικός σκελετός του σεναρίου, ο οποίος μετά βίας καλύπτει είκοσι λεπτά από τη διάρκεια της ταινίας. Όλο το υπόλοιπο οδοιπορικό διαμορφώνουν οι αλληλεπιδράσεις του με ορισμένα ιδιαίτερα γκρουπ αμερικανών πολιτών που εν αγνοία τους εκθέτουν τις ακραίες, ορισμένες φορές απόψεις τους, για να τις δει όλος ο υπόλοιπος κόσμος.


Είδαμε μεταξύ άλλων τον Borat να ενθαρρύνει μια πατριωτική συγκέντρωση σε ροντέο λίγο πριν σατιρίσει , προς έκπληξή τους, με ένα δικό του «εθνικό ύμνο» τα ίδια τα θεμέλια της υπερηφάνειας του κοινού του. Τον είδαμε να λαμβάνει μαθήματα αστικού καθωσπρεπισμού προξενώντας πάντα αμηχανία στους δασκάλους του. Τον παρακολουθήσαμε να διδάσκεται από συμμορίτες της γλώσσα του δρόμου και λίγο αργότερα να ασπάζεται τα διδάγματα μιας χριστιανικής κοινότητας. Τέλος, στην ίσως θρυλικότερη σκηνή της ταινίας τον είδαμε να καταγράφει σε μία μόλις σκηνή καθώς «δενόταν» με μια πανεπιστημιακή αδελφότητα, το μισογυνιστικό, ρατσιστικό (και πολλά ακόμα αρνητικά πλην ταιριαστά κοσμητικά...) οχετό που μπορεί να κρύβει κάποιος μέσα του. Πιο συγκεκριμένα, τον οχετό που εμμέσως οδήγησε στην δεύτερη ταινία, στις πρόσφατες δηλώσεις του Trump εναντίον του και σε όλες τις συνέπειες που ήδη ανέφερα και θα αναλύσω ξανά.

Είναι στο τέλος της ημέρας το πρώτο Borat μια από τις καλύτερες κωμωδίες εκεί έξω; Ο καθένας έχει τη δική του απάντηση, αυτό είναι ένα μειονέκτημα που για πάντα θα αντιμετωπίζει η κωμωδία εκεί έξω: Αντίθετα με το δράμα του οποίου η κορυφή είναι φανερή και ομολογείται από όλους, η κωμωδία δεν μπορεί να κάνει τους πάντες να συμφωνήσουν. Κάποιοι θα γελάσουν, κάποιοι όχι, κάποιοι παρότι δε θα γελάσουν, θα εκτιμήσουν το μήνυμά της και το υποκειμενικό στοιχείο αναπόφευκτα θα διεισδύσει. Δεν υπάρχει πιο κατάλληλος άνθρωπος να κρίνει την αξία της κωμωδίας από εσένα, καμία λίστα προτάσεων δε θα το αλλάξει αυτό και τα είδη της κωμωδίας είναι αμέτρητα. Μέχρι και ο Adam Sandler ενώ έχει ξεχάσει από πότε έχει να δει καλή κριτική σε ταινία του. έχει κοινό που γεμίζει γήπεδα για πάρτη του και κάνει τις ταινίες του νούμερο ένα σε streams.


Το Borat Subsequent Moviefilm


Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας για την αξία της φετινής συνέχειας του Borat, πρέπει να ξεκινήσουμε από δύο παραδοχές. Πρώτον, το νέο Borat διαφέρει. Έχει άλλη δομή, έχει κι αυτό τις φάρσες και τους αυτοσχεδιασμούς του αλλά το σενάριο είναι πάντα εκεί για να το επαναφέρει σε τροχιά. Κοινώς: έχει προορισμό, ξέρει που θέλει να βρεθεί στο τέλος. Δεύτερον, η συγκυρία κατά την οποία γυρίστηκε και βγήκε, δεν είναι τυχαία.


Το Borat 2 (Delivery of Prodigious Bribe to American Regime for Make Benefit Once Glorious Nation of Kazakhstan) είναι μια πολύ πιο συγκεκριμένη ταινία από τον προκάτοχό του. Ενώ εκείνο ήταν μια (κωμική έστω) μελέτη πάνω στους διαφορετικούς ανθρώπους που συμβιώνουν στην αχανή χώρα των Η.Π.Α. γενικώς, για τους ανθρώπους και τις νοοτροπίες που θα συναντήσεις όποτε κι αν την επισκεφθείς, το sequel είναι σαφέστατα μια ταινία για την Αμερική της εκλογικής πόλωσης και του κορονοϊού. Ως τέτοια, πολύ φοβάμαι ότι δεν έχει το ίδιο αδρά περιθώρια ούτε κωμικής κληρονομιάς, ούτε και διήγησης της ιστορίας του. Κοινώς, αν θέλετε να δείτε το Borat 2, καλό είναι να το δείτε όσο συντομότερα μπορείτε.


Η ιστορία του νέου Borat είναι η αποστολή του ομώνυμου χαρακτήρα να προσφέρει μία φιλική δωρεά στους αμερικανούς αρχηγούς, για να εξιλεωθεί για τον εξευτελισμό της χώρας του το 2006 και να οικοδομήσει τις σχέσεις της με τους ισχυρούς αυτού του κόσμου. Όμως ο Borat, έχοντας αφοδεύσει μπροστά από τον Πύργο Trump στην προηγούμενη ταινία (τόσο μπροστά έβλεπε), δε μπορεί πλέον να επισκεφθεί τον πρόεδρο οπότε αρχίζει να πλαγιοκοπεί τους έμπιστους του, Pence και Giuliani. Εμπόδια του είναι οι εξής δύο περιστάσεις: είναι πλέον διάσημος στην Αμερική και η μονάκριβη κόρη του, Tutar, τον έχει ακολουθήσει κρυφά.


Το νέο Borat έχει διπλή φύση και αυτό πρέπει να του αναγνωριστεί. Αφενός είναι sequel κι έτσι πρέπει να υπακούσει σε μερικούς κανόνες. Να δείξει ότι αναγνωρίζει μια συνέχεια σε σχέση με το προηγούμενο, να γίνει πιο εντυπωσιακό, να δικαιολογήσει την ύπαρξη του οδηγώντας σε ένα status quo διαφορετικό από αυτό που είχε διαμορφωθεί με την προηγούμενη ταινία. Αυτά όλα τα επιτυγχάνει με έμφαση στη λεπτομέρεια: τα θεραπευτικά gypsy tears, οι αναφορές στον θρυλικό του κάμεραμαν Azamat, οι γείτονες του Borat στο Καζακστάν, το επιφώνημα “wawaweewa”, το αρκετά πρωτότυπο τέλος του, δένουν μια ταινία που ξέρει ακριβώς ποια κληρονομιά συνεχίζει.


Αφ’ ετέρου, ξέρει ότι δε μπορεί να τα κάνει όλα με τον ίδιο τρόπο. Ο χαρακτήρας του Borat ως φαρσέρ, έχει επισήμως «καεί». Όλοι ξέρουν ποιος είναι, όλοι του μιλούν υποψιασμένοι, αντί να τον αποφεύγουν όπως παλιά, όλοι ε