Μετά το Dark, τι;

Η πιο πολύπλοκη αφήγηση χρονικών ταξιδιών και παραδόξων ολοκληρώνεται.

Έσβησα και ξαναέγραψα πολλές φορές μια πρώτη παράγραφο για το κείμενο αυτό που έχει ως θέμα τα ταξίδια στο χρόνο με την αφορμή της ολοκλήρωσης της σειράς Dark πριν από μερικές μέρες, αλλά καμία δεν έμοιαζε σωστή. 

Γράφει ο Άλκης Νικομάνης

Ίσως επειδή ήξερα ότι μια λανθασμένη αρχή θα το αδικούσε, ίσως επειδή φοβόμουν πως μια σίγουρη δήλωση στην αρχή θα καθόριζε τη ροή της σκέψης μου για το υπόλοιπο κείμενο. Μερικές φορές η ολοκλήρωση μιας σειράς δεν μένει απλά στην αναγραφή της λέξης «τέλος», αλλά γίνεται αφορμή για ανασυγκρότηση της αφήγησης και του περιεχομένου ενός ολόκληρου κινηματογραφικού είδους.

Η ιστορία του ταξιδιού στο χρόνο

Ας κάνουμε ένα ταξίδι στο παρελθόν, υπόσχομαι να μην… χαραμίσω το χρόνο σας. (Συγγνώμη για αυτό το διπλό αστείο, πρακτικά γράφτηκε από μόνο του)

Τα ταξίδια στο χρόνο ξεκινούν ήδη από το 18ο αιώνα, αλλά στο 19ο κυκλοφορούν τα δημοφιλέστερα δείγματα των πρώιμων αυτών ημερών της φαντασίας στη λαϊκή λογοτεχνία, τα ταξίδια του Εμπενίζερ Σκρουτζ στη Χριστουγεννιάτικη Ιστορία του Τσαρλς Ντίκενς (1843) και η Μηχανή του Χρόνου από τον πρωτοπόρο H. G. Wells (1895). Από τις πρώτες εκείνες, απλές στον πυρήνα τους ιστορίες, μέχρι σήμερα έχει διανυθεί μια συγκλονιστικά μεγάλη απόσταση, με το ταξίδι στο χρόνο να αποτελεί πλέον μια εξαιρετικά συχνή θεματολογία στον εικοστό πρώτο αιώνα όπου βεβαίως οι τεχνολογικές εξελίξεις επιτρέπουν μια πιο ρεαλιστική απεικόνιση του σε ταινίες. Δεν είναι πια σπάνιο το φαινόμενο σχετικές ταινίες να εντυπωσιάζουν, άλλοτε με τη βοήθεια αστροφυσικών για να το καταστήσουν ρεαλιστικό (όπως στην περίπτωση του Interstellar) και άλλοτε με την αφήγηση περίπλοκων ιστοριών (όπως στο θέμα του σημερινού άρθρου). Ωστόσο δεν είναι όλα τα παραδείγματα λαμπρά, για κάθε ικανοποιητική ιστορία σε σχέση με το ταξίδι στο χρόνο μπορώ να πω ότι υπάρχει τουλάχιστον μια ακόμα που κινείται κοντά στη μετριότητα. Δεν θα υπερέβαλλα καθόλου αν έλεγα ότι παράγουμε περισσότερες ιστορίες για χρονοταξιδιώτες από όσες μπορούμε να καταναλώσουμε. Όσο απίστευτο κι αν ακούγεται, είναι περισσότερες ακόμα και από τις ιστορίες για υπερήρωες, την κατεξοχήν κινηματογραφική και τηλεοπτική τάση των τελευταίων 15 τουλάχιστον ετών (με την οποία συνδυάζονται αν χρειαστεί). Ενώ ο ίδιος λόγω μεγάλου ενδιαφέροντος θεωρώ τον εαυτό μου ενήμερο για ένα σημαντικό αριθμό από αυτές, με έκπληξη ανακάλυψα ότι δεν έχω υπόψη μου ούτε τις μισές  σχετικές ιστορίες. Στις επόμενες παραγράφους τα παραδείγματα δεν αποτελούν (μόνο) μια προσωπική επίδειξη των ταινιών που με έφεραν στο σημείο να σχολιάζω σήμερα το Dark, αλλά και μια σειρά προτάσεων προς όποιον ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τη σχετική θεματολογία. 

Βασικές κατηγορίες και προτάσεις

Παρά τις περιοδικές εμφανίσεις διαφόρων απίθανων τύπων που ισχυρίζονται ότι έχουν ταξιδέψει από και προς το μέλλον, θα πάρω το θάρρος να υποθέσω ότι το ταξίδι στο χρόνο ανήκει ακόμα στο χώρο του απραγματοποίητου, στην οποία περίπτωση κάθε συγγραφέας ακολουθεί μονάχα τα όρια και τους κανόνες της φαντασίας του. Έτσι, το concept έχει αξιοποιηθεί από όλα σχεδόν τα κινηματογραφικά είδη, κωμωδίες, ρομαντικές ταινίες, δράματα και ιδιαίτερα περιπέτειες. Όλες οι ιστορίες που έχουν ειπωθεί μπορούν να κατηγοριοποιηθούν σε ορισμένους ευρύτατους πυλώνες. Οι σημαντικότεροι για τη συνέχεια είναι οι εξής:

- Η αλλαγή παρελθοντικού γεγονότος: Στη συγκεκριμένη κατηγορία, ένας ταξιδιώτης από το παρόν αξιοποιεί τη νέα του αυτή δυνατότητα για να αποτρέψει κάτι από το να συμβεί, σε κλίμακα προσωπική, όπως ο Marty που προσπαθεί να οργανώσει απ΄την αρχή τη γνωριμία των γονιών του στο Back to the Future ή παγκόσμια ,όπως ο Jake που προσπαθεί να αποτρέψει τη δολοφονία του J.F. Kennedy  στο 11.22.63. Δεν αποκλείεται στην πορεία να δημιουργήσει ένα παράλληλο σύμπαν.

- Η αποτροπή της Αποκάλυψης: Σε ένα ιδιαίτερα σύνηθες σενάριο, ο πρωταγωνιστής έχοντας δει με τα μάτια του στο μέλλον σκηνές ολέθρου, προσπαθεί να εντοπίσει τον παράγοντα που τις προκάλεσε στο παρελθόν. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσεται το παραπαίον Terminator Franchise, το Twelve Monkeys, το X-Men: Days of Future Past αλλά και το ιδιαίτερα πρόσφατο Avengers Endgame.

- Η χρονική λούπα: Ένας ή περισσότεροι πρωταγωνιστές παγιδεύονται να ζουν ξανά και ξανά τα ίδια γεγονότα. Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται ιδιαίτερα low budget διαμάντια όπως τα Time-Crimes, Triangle Primer και πιο δημοφιλή blockbusters όπως τα Predestination, Source Code και Edge of Tomorrow.

Σε ποια κατηγορία ανήκει λοιπόν το Dark; Εδώ είναι η πρώτη έκπληξη, την οποία συνειδητοποιεί κανείς σταδιακά: Ανήκει ταυτόχρονα σε όλα τα παραπάνω είδη!

Η εποχή του Dark

Το Dark έφτασε στις οθόνες μας ως πρωτότυπη σειρά του Netflix το 2017 και αρχικώς αφορούσε τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός μικρού παιδιού, του Mikkel σε μια σκοτεινή επαρχιακή πόλη με πολλά μυστικά, με την άμεση κινητοποίηση εφήβων και ενηλίκων στην πόλη για την εύρεσή του. Ως εκ τούτου δεν ήθελε και πολύ για να ξεκινήσουν οι συγκρίσεις με το Stranger Things που ήδη είχε αποσπάσει διθυράμβους στις προηγηθείσες σεζόν του. Για άλλη μια φορά, όποιος ξεκίνησε αυτές τις συγκρίσεις δε θα μπορούσε να είχε πέσει περισσότερο έξω. Εκεί που φαντασμαγορικά τέρατα και δαίμονες πολιορκούν το Hawking της Indiana σε ένα (σχετικά αισιόδοξο, θα έλεγα) σκηνικό horror φαντασίας, οι περισσότεροι χαρακτήρες της πόλης του Winden στη Γερμανία βρίσκουν τον εαυτό τους δέσμιο μιας ενδελεχούς χρονικής λούπας, που συνδέει όλο και περισσότερες εποχές, μέχρι να καταλήξει στην Αποκάλυψη. 

Στον τεχνικό τομέα δε μπορώ να μην κάνω μια αναφορά στην αξιοποίηση εξαιρετικών νεαρών ηθοποιών, την οικοδόμηση ατμόσφαιρας με μουσικές επιλογές- διαμάντια και την καθιέρωση μερικών περιληπτικών μοντάζ στο τέλος κάθε επεισοδίου για την καλύτερη κατανόηση των γεγονότων που είχαν ήδη εκτυλιχθεί. Αλλά ας μη γελιόμαστε, το κύριο όπλο του από την πρώτη κιόλας μέρα ήταν η πλοκή και το πυκνό μυστήριο.

Κυριότεροι πρωταγωνιστές τουλάχιστον σε βάθος χρόνου αναδεικνύονται ο αποφασισμένος πατέρας του εξαφανισμένου παιδιού, Ulrich, οι δύο γυναίκες που τον διεκδικούν, Katharina και Hannah, η κόρη του η Martha και ο γιος της Hannah, Jonas. Πρωταγωνιστής στη σειρά όμως μπορούσε να γίνει ο καθένας από επεισόδιο σε επεισόδιο. Τέσσερεις οικογένειες αναζητούσαν απαντήσεις, χαμένα μέλη τους, ή το δρόμο της επιστροφής, διασκορπισμένες ανά τις δεκαετίες.

Στα τρία χρόνια και 26 συνολικά επεισόδια του, το Dark γινόταν συνεχώς όλο και πιο φιλόδοξο. Οι συντελεστές του έμοιαζαν να απολαμβάνουν την απελπισία που προκαλούσαν στο θεατή, ο οποίος πολλές φορές έμοιαζε τόσο χαμένος μπροστά στα γεγονότα που λάμβαναν χώρα μπροστά του και τις χρονικές περιόδους που εναλλάσσονταν ταχύτατα, ώστε ένιωθε και ο ίδιος όπως οι πρωταγωνιστές της ιστορίας.  Οι πιο προνοητικοί δημιουργούσαν γρήγορα σημειώσεις και σχεδιαγράμματα για να θυμούνται όλα τα ονόματα, τις συγγένειες και τις σχέσεις αιτίου- αιτιατού, ή κατέφευγαν σε διάβασμα και θέαση επεξηγητικών βίντεο στο YouTube ώστε να συλλάβουν το πλήρες μέγεθος του συγκεκριμένου παζλ. Σύντομα το Dark, όπως το Westworld για το οποίο ήδη έχω μιλήσει, αποδεικνύεται πολύ πιο εγκεφαλικό από ο,τι μας έχει συνηθίσει το Netflix. Απαιτεί πλήρη προσοχή και αποδεικνύεται ακατόρθωτο στον casual θεατή που παρακολουθεί μισοκοιτάζοντας μια σειρά ενώ παίζει με το κινητό του.

Τι είδαμε; (Spoiler Alert)

Στο σημείο αυτό υπεισέρχομαι σε λεπτομέρειες επί της πλοκής τις οποίες καλό θα ήταν να αποφύγετε αν δεν έχετε ολοκληρώσει τη σειρά. Μέχρι τότε όμως, μπορείτε άφοβα να προχωρήσετε στον επίλογο. 

Όσο προχωρούσε η σειρά, τα χρονικά παράδοξα διαδέχονταν παράλληλοι κόσμοι και (προς το τέλος) παράλληλες πραγματικότητες, δημιουργώντας σαφέστατα μεγαλύτερη σύγχυση στο θεατή. Ένα θεατή που προσπαθούσε να συγκρατήσει όλες τις συγγένειες των εμπλεκόμενων, πόσα μωρά είδε να αλλάζουν χέρια σε διαφορετικές χρονολογίες με την ευκολία που ανταλλάζονται τσιγάρα, πόσο κόσμο είδε να δολοφονεί εκούσια ή ακούσια ακόμα και μέλη της οικογένειάς του λες και βρισκόμαστε ξανά στο Game of Thrones, ενώ μια πληθώρα διαφορετικών χαρακτήρων αναλάβανε να ανταποκριθεί σε βιβλικών διαστάσεων καθήκοντα υπομονής και αυτοθυσίας.

Από τη μία αξιοποιούσε προς όφελος της όλο και πιο έντονα θρησκευτικές αλληγορίες, όπως αυτή του Νώε, ενός ανθρώπου που επιλέχθηκε για να οδηγήσει την ανθρωπότητα στην εποχή μετά την Αποκάλυψη, ή των Αδάμ και Εύα, κεντρικών πρωταγωνιστών σε κάθε ένα από τα δύο σύμπαντα, ή ακόμα του Παραδείσου που διαφαίνεται ως λύτρωση, ενός κόσμου χωρίς την έγνοια του χρόνου. Ωστόσο δεν έχανε ποτέ την επαφή με την επιστήμη , είτε με διασκεδαστικές επεξηγήσεις πειραμάτων όπως η Γάτα του Σρέντιγκερ, είτε με εκλαΐκευση των θεωριών για τις μαύρες τρύπες, τη γενική θεωρία της σχετικότητας και νόμων της κβαντομηχανικής. Δεν θα προσποιηθώ ότι τα κατάλαβα όλα, είμαι βέβαιος ότι και οι πιο παρατηρητικοί θα χρειαστούν κάποια στιγμή μια επανάληψη για να εντοπίσουν κάθε λεπτομέρεια του συγκεκριμένου ταξιδιού. Το σίγουρο είναι ότι η σύλληψη και η πραγματοποίηση του δεν υπήρξε καθόλου πρόχειρη, αντιθέτως κάθε κίνηση που κάνουν οι χαρακτήρες διαφαίνεται με κάθε νέα αποκάλυψη και πιο αναπόφευκτη.

Πάνω σε αυτές τις βάσεις, οι χρονοταξιδιώτες Jonas και Martha, από δύο παράλληλους κόσμους, έστηναν τα πιόνια τους ξανά και ξανά, ερωτεύονταν και δολοφονούσαν ο ένας τον άλλο, γνωρίζοντας την επερχόμενη Αποκάλυψη επιχειρούσαν να την δημιουργήσουν ή να την αποτρέψουν ανάλογα με τις αντικρουόμενες κοσμοθεωρίες τους. Μέχρι να σπάσει αυτός ο δεσμός, ένας κύκλος δυστυχίας κάλυπτε όχι μόνο την κοντινή τους οικογένεια αλλά και τους απώτερους προγόνους και απογόνους οποιουδήποτε είχε την ατυχία να συνδέεται με το Winden και τις κεντρικές οικογένειες.

Κατά τη διάρκεια αυτού του υφαντού, όπως σε κάθε καλή ανθολογία, υπήρξαν μερικές μικρότερες ιστορίες συγκινητικές και μεγαλειώδεις ως προς την εκτέλεση τους. Ξεχωρίζω προσωπικά την ιστορία της Claudia, μιας γυναίκας η οποία ξεκίνησε με απόλυτη άγνοια του ταξιδιού στο χρόνο και στην πορεία της ζωής της, εξελίχθηκε σε ειδήμονα των μηχανισμών με τους οποίους λειτουργούσε η λούπα της δυστυχίας και χαρακτήρα-κλειδί για τη διάσπαση της με τίμημα όμως το θάνατο του πατέρα και της κόρης της. Οτιδήποτε σχετικό με τον Mikkel μοιάζει επίσης ευθύς εξαρχής τραγικό, από την νάρκωση που κατάπιε την παιδική και εφηβική του ηλικία έως την αυτοκτονία του που εκκινεί τη σειρά. Κυρίως όμως με καθήλωσε η ιστορία του εκτοπισμένου Ulrich, ο οποίος παγιδεύτηκε στο 1953 και προσπάθησε επανειλημμένα να επανασυνδεθεί με το γιό και τη γυναίκα του μετά από 33 χρόνια στο ψυχιατρείο. 

Κι αυτά είναι γεγονότα που αφορούν μόνο τον ένα κόσμο.

Σκέψεις επί του συνόλου

Στο τέλος της σειράς γίνεται κατανοητό ότι το σκοτάδι που κατονομάζεται στον τίτλο, δεν αναφέρεται στη μία από τις αντικρουόμενες πλευρές χρονοταξιδιωτών, αυτή του Αδάμ ή αυτή της Εύας που αμφότεροι δηλώνουν υπέρμαχοι του Φωτός και καταδικάζουν τον εχθρό τους. Σκοτάδι και μάλιστα βαθύ κάλυπτε ολόκληρη την αλληλουχία γεγονότων που προκάλεσε η εφεύρεση του ταξιδιού στο χρόνο εξαρχής για δύο νέους κόσμους και δύο πραγματικότητες. Όλοι οι χαρακτήρες αυτοί ήταν προϊόν του σκοταδιού που είχε πλημμυρίσει την ψυχή του ωρολογοποιού Tannhaus, του πρώτου εφευρέτη του ταξιδιού στο χρόνο, μετά την απώλεια όλης του της οικογένειας. Φως και παράδεισος, σε ένα εξαιρετικά ταιριαστό και καλογραμμένο φινάλε, ήταν η απαλοιφή όλων αυτών των τρομακτικά επίπονων γεγονότων, μαζί και των ανθρώπων που τις προκάλεσαν και τις βίωσαν συνολικά, χάρη στην αποτροπή του δυστυχήματος που τον ώθησε να ταξιδέψει στο χρόνο εξαρχής. Από άποψη ύφους, το σημαντικότερο επίτευγμα του Dark ήταν πως κατάφερε μέσα από απαισιόδοξες και σκοτεινές ιστορίες να δημιουργήσει στο τέλος ένα φωτεινό μωσαϊκό, στο οποίο κυριαρχούν ιδέες αγάπης, αυταπάρνησης και υπέρβασης από τους πρωταγωνιστές του.

Με τα θετικά που αυτό συνεπάγεται, (όπως φερ’ ειπείν το γεγονός ότι δεν «τράβηξε» υπερβολικά η σειρά, παρότι είχε τη δυνατότητα να απλωθεί) αλλά και τα αρνητικά (όπως το γεγονός ότι ορισμένες αυτοτελείς ιστορίες έμειναν δια παντός αναπάντητες με τη δικαιολογία ότι δεν έχουν σημασία), το Dark έκλεισε οριστικά τους κύκλους του φέτος απευθύνοντας ταυτόχρονα πρόσκληση στο κοινό του να επιστρέψει για να το κατανοήσει καλύτερα στο μέλλον. Μπορεί να βασίζεται σε αυτό, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει χτίσει ένα πιστό κοινό που, του χάρισε μάλιστα μερικές από τις κορυφαίες θέσεις στις διάφορες διαδικτυακές ψηφοφορίες- τουρνουά με τις οποίες όλο το ίντερνετ ασχολήθηκε στις μέρες της καραντίνας. Είναι πράγματι σπάνιο και χαρμόσυνο φαινόμενο μια δημοφιλής σειρά και ιδιαίτερα σε αυτό το είδος να λήγει την κατάλληλη στιγμή με τον κατάλληλο τρόπο, ιδίως όταν έρχονται στην επιφάνεια δηλώσεις όπως αυτές του Damon Lindelof για το Lost: Ότι οι συγγραφείς του έπρεπε να βρίσκουν συνέχεια τρόπο να λύνουν μυστήρια και να δημιουργούν νέα, για τρεις επιπλέον κύκλους σε σχέση με αυτό που επιθυμούσαν, όντες δέσμιοι της συνταρακτικής επιτυχίας που σημείωνε η δημιουργία τους. 

Επίλογος

Η ολοκλήρωση της σημαντικότερης και λεπτομερέστερης ίσως ιστορίας για το ταξίδι στο χρόνο, αφήνει πίσω της ένα νέο τοπίο. Η θεματολογία αυτή, την οποία για καιρό είχαν κυρίως οικειοποιηθεί προϊόντα της βιομηχανίας κόμικ (Umbrella Academy, Avengers Endgame, Legion, Agents of S.H.I.E.L.D, Arrow και συναφή spin-off) δεν είναι πια τόσο στενά σχετισμένη με τα κόμικ και τις συναφείς ταινίες και σειρές, αλλά ανοιχτή σε κάθε συγγραφέα που επιθυμεί να εξερευνήσει την τύχη του. Οι μη αγγλόφωνες παραγωγές  διεκδικούν ισάξια μερίδα της συζήτησης στην pop culture. Υπάρχει όμως και ένα «αλλά…».

Ανησυχώ, συγκρίνοντας την εποχή των παλιότερων ταινιών για το ταξίδι στο χρόνο, με αυτό που έκανε το Dark. Η φιλοδοξία του καθιστά τις ιδιαίτερα αξιόλογες προσπάθειες πολλών παλιότερων από προβλέψιμες  έως παιδικές. Κάποτε αρκούσε για να αφήσει το κοινό με το στόμα ανοιχτό μια τόσο απλή ιστορία όσο εκείνη ενός εφήβου που προσπαθεί να βοηθήσει τους γονείς του να ερωτευθούν για πρώτη φορά ώστε να μη σβηστεί η ύπαρξή του (Back to the Future), ή ενός μαχητή από το μέλλον που προσπαθεί να σώσει τη μητέρα του μελλοντικού ηγέτη στον πόλεμο εναντίον των μηχανών (Terminator). Αυτές οι ιστορίες ήταν ιδιοφυείς μες στην απλότητά τους. Πώς θα εντυπωσιαστεί στο μέλλον με το ταξίδι στο χρόνο κάποιος που μετά το Dark «τα έχει δει όλα»;

Το Dark ήταν το καθοριστικότερο μυστήριο των τελευταίων ετών. Είναι από τις σειρές που αφήνουν επιρροή πίσω τους, βοηθούν το είδος τους να αλλάξει σελίδα και συνήθως μνημονεύονται για αυτό. Η επιτυχία του δε σημαίνει όμως πως δεν υπάρχουν ακόμα αξιόλογες ιστορίες να ειπωθούν, όσο υπάρχει ταλέντο και συναίσθημα σε χέρια που κρατάνε την πένα. Το concept του ταξιδιού στο χρόνο ωριμάζει και περιπλέκεται και οι θαυμαστές του ανακαλύπτουν ότι όπως ισχύει και για όλα τα υπόλοιπα είδη, όπως προς το παρόν ισχύει και για το χρόνο, ο μόνος δρόμος που υπάρχει είναι προς τα εμπρός.

Άλκης Νικομάνης

Κινηματογραφικός συντάκτης

back to top

Comments

AGENDA

No event in the calendar
August 2020
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31

Editorial