Ο πρίγκιπας του εγκλήματος

Μια αναδρομή στην ιστορία του Τζόκερ επί της οθόνης και όχι μόνο.

Βγήκε μαντάτο από τη Βενετία πως ο διάσημος κακοποιός επέστρεψε και είναι πιο επίκαιρος από ποτέ.

Γράφει ο Άλκης Νικομάνης

Εντυπωσιάζοντας τους πρώτους θεατές του, αλλά και τους κριτικούς, η νέα ιστορία για τη γένεση του απόλυτου villain έγινε η πρώτη –τυπικά- βασισμένη σε κόμικ ταινία που κερδίζει το ύψιστο βραβείο του Χρυσού Λέοντα και, αν υποδεικνύουν κάτι τα τελευταία χρόνια, κατευθύνεται ως φαβορί προς τα Όσκαρ με τους πάντες να παραμιλούν για το –ήδη ομολογημένο σίγουρα- ταλέντο του Joaquin Phoenix. Ποιος είναι όμως ο διάσημος πρωταγωνιστής της και τι κάνει τη νέα εκδοχή του να διαφέρει από τις προηγούμενες ερμηνείες ανά τα χρόνια;

Ο χαρακτήρας του Joker, είναι εμπνευσμένος από την ερμηνεία του πρωταγωνιστή Conrad Veidt στη βωβή ταινία του 1928, «The Man Who Laughs, η οποία με τη σειρά της βασίζεται σε έργο του Βίκτωρος Ουγκώ. Η πρώτη του εμφάνιση στην πρώτη κιόλας ιστορία του μετέπειτα ορκισμένου εχθρού του, του Batman, αρχικά επρόκειτο να ήταν και η τελευταία, όμως η διατήρησή του στη ζωή εξασφάλισε στη DC ένα χαρακτήρα που 80 χρόνια μετά διατηρεί τη θρυλική δημοτικότητα του αντιπάλου του. Σήμερα, με τη βοήθεια κυρίως του κινηματογράφου, έχει μετατραπεί σε αυτοτελές σύμβολο της pop culture και κάθε λίστα top 10 σχετική με villains, ή και συνολικά χαρακτήρες κόμικ τον περιλαμβάνει στις ύψιστες θέσεις.

Ο Joker έχει υποστεί πολλές μεταβολές ανά τα χρόνια, στις μεθόδους, στα στοιχεία της προσωπικότητας και στις φιλοδοξίες του, γεγονός που του επιτρέπει, όπως και το αντίστοιχο τραπουλόχαρτο, να χωράει σε κάθε εποχή και να λαμβάνει μέρος σε αμέτρητες ιστορίες. Υπάρχει ένα στοιχείο ωστόσο που μέχρι φέτος ποτέ του δεν έχασε και τον μετέτρεπε σε κάτι παραπάνω από απλό κακοποιό, σε κοινωνικό φαινόμενο. Αυτό ήταν φυσικά η ανωνυμία του. Τα δεδομένα αλλάζουν όμως φέτος, με την ταινία να δίνει στον άνθρωπο πίσω από το μέικ απ το όνομα Arthur Fleck και να ρίχνει μια αναλυτικότερη ματιά στους λόγους που μπορεί να οδηγηθεί ένας άνδρας στην παράνοια και να επιχειρήσει να συμπαρασύρει και τον κόσμο γύρω του στο ίδιο «ταξίδι».

 

Το παρελθόν του χαρακτήρα

Στις αμέτρητες κινηματογραφικές και τηλεοπτικές μεταφορές του Batman, σχεδόν πάντα τον συνοδεύει μια νέα εκδοχή του μεγαλύτερου αντιπάλου του. 

Batman ’66: ο Joker του Cesar Romero ήταν το ίδιο γκαφατζής και ασόβαρος με τον αντίστοιχο Batman του Adam West, ερμηνείες που σίγουρα εντάσσονται στην γενικότερη «αργυρή εποχή» των κόμικς . Ήταν μια εποχή όπου το σκοτεινό και σοβαρό περιεχόμενο είχε λογοκριθεί, αλλά η δημοτικότητα του μέσου είχε αρχίσει να αυξάνεται, για αυτό ο χαρακτήρας είχε περισσότερα στοιχεία εξεζητημένου φαρσέρ παρά κακοποιού με την πλήρη έννοια του όρου.

Batman ’89: Η «αργυρή εποχή» έχει λάβει αναμφισβήτητα τέλος και στη θέση της η σαφώς σκοτεινότερη αλλά και πιο ώριμη, χάλκινη έδωσε στους χρόνιους αναγνώστες τις κινηματογραφικές μεταφορές των ηρώων τους για τις οποίες δικαίως αδημονούσαν. Το Batman του Tim Burton περιλαμβάνει την θρυλική ερμηνεία του Jack Nicholson ως Joker, μια ερμηνεία που επισκίασε και τον ίδιο τον πρωταγωνιστή. Αυτή η εκδοχή του χαρακτήρα είναι ένας γκάνγκστερ με το όνομα Jack Napier και φέρνει το χαρακτήρα στο προσκήνιο με πιστό τρόπο και σεβασμό στην πηγή της. Ωστόσο ο χαρακτήρας δεν επιβιώνει για τη συνέχεια της σειράς ταινιών, η οποία άλλωστε έμελλε αργότερα να βουλιάξει.

The Dark Knight: Ο επόμενος Joker είναι πλέον γνωστός ακόμα και σε ανθρώπους που δεν δηλώνουν λάτρεις των ταινιών που βασίζονται σε κόμικς. Ο Heath Ledger παρέδωσε μια ιστορική μεθοδική ερμηνεία που του κόστισε τη ζωή, του κέρδισε μετά θάνατον Όσκαρ (το πρώτο για αυτό το είδος ταινιών) και έως φέτος μνημονεύεται ως αξεπέραστη. Οι αϋπνίες και η προσπάθεια του να τις καταπολεμήσει με πολλαπλά ηρεμιστικά, η εμμονή του με την τελειότητα στο ρόλο και οι σημειώσεις που κατέγραφε όσο διαρκούσαν τα γυρίσματα έχουν οδηγήσει μερίδα του κοινού να θεωρεί ότι επιχείρησε να προσεγγίσει την παράνοια του χαρακτήρα του για να αποδώσει το καλύτερο αποτέλεσμα. ο ίδιος Το ταλέντο του ξεδιπλώνεται ανατριχιαστικά σε κάθε σκηνή που τον περιλαμβάνει, σε μια εκδοχή του Joker δίχως συγκεκριμένο στόχο και κίνητρο, πέρα από τη μεθοδική πρόκληση χάους και την αποκαθήλωση των εμβλημάτων της τάξης.

Suicide Squad: Η εκδοχή του χαρακτήρα που ενσάρκωσε ο Jared Leto στο Suicide Squad, έχει βρει τη λιγότερη αποδοχή στους κύκλους των θεατών. Η σαφέστατα πιο pop μεταφορά του δε βρίσκει ποτέ χρόνο να αναπτυχθεί, σε μια γενικότερα απογοητευτική ταινία, μα και στο λίγο χρόνο που αξιοποιεί, ο μοδάτος gangster Joker με τα χρυσαφικά και τα τατουάζ διαφέρει πολύ από τις προηγούμενες πολυαγαπημένες εκδοχές. Ο δημοφιλής ηθοποιός και τραγουδιστής θα έχει ξανά στο μέλλον την ευκαιρία να επιδείξει το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του στο κεντρικό DC continuity το οποίο η νέα εκδοχή του Joaquin Phoenix δεν επηρεάζει. Κατά τη γνώμη μου δε, έχει το ταλέντο να το καταφέρει, οι απαιτητικοί ρόλοι της πρότερης καριέρας του το αποδεικνύουν περίτρανα.

Gotham: Παρά τα όσα μπορεί να προσάψει κανείς δικαίως στο τηλεοπτικό prequel που ολοκληρώθηκε την περασμένη χρονιά, η σειρά χάρισε στους θαυμαστές του Joker μία αξιομνημόνευτη ερμηνεία απ’ τον Cameron Monaghan.  Κανένας από τα αδέρφια Valeska, τα οποία ενσαρκώνει, δεν είναι ωστόσο ο ίδιος ο πρίγκιπας του εγκλήματος. Οι δύο τους είναι εμπνευστές μιας αίρεσης με στόχο την πρόκληση χάους, με ακόλουθους όλους τους απελπισμένους, περιθωριοποιημένους και αδικημένους της Gotham που εκδικούνται έτσι την πόλη που κατέστρεψε τη ζωή τους.

Animation: Δε θα μπορούσα να μην αναφερθώ τιμητικά και στον ηθοποιό που διαμόρφωσε για πολλούς τον Joker χρησιμοποιώντας μόνο τη χαρακτηριστική φωνή του. (Χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν έχει το ταλέντο να τον ερμηνεύσει και ζωντανά). Ο Mark Hamill υπήρξε για πολλούς ο καθοριστικός Joker, από τις σειρές κινουμένων σχεδίων της DC στη δεκαετία του ’90 έως και σήμερα, σε πολλαπλές ταινίες και videogames.

 

Το Φονικό Αστείο

Η ήδη πολυσυζητημένη ταινία του Todd Philipps έχει μονάχα μια πηγή από την οποία μπορεί να αντλήσει υλικό για το παρελθόν του εμβληματικού κακοποιού, αυτή είναι το Batman: The Killing Joke του σπουδαίου συγγραφέα Alan Moore (Watchmen, V For Vendetta). Ωστόσο ακόμα και από αυτή την πηγή, η ταινία δε θα αξιοποιήσει πολλά, επιχειρώντας να πει μια πρωτότυπη ιστορία που έχει τις ρίζες της στο σήμερα. Θα αναφέρω ωστόσο για λόγους σύγκρισης ότι στο πρωτότυπο, ο ανώνυμος άνδρας που θα γινόταν αργότερα γνωστός ως Joker, απογοητευμένος από τα οικονομικά προβλήματα και την παραπαίουσα καριέρα του στο stand-up comedy δεχόταν να συμμετάσχει σε μια ληστεία, κατά τη διάρκεια της οποίας η επέμβαση του Batman τον ρίχνει σε ένα καζάνι με χημικά, προκαλώντας του τις μόνιμες ζημιές στο πρόσωπο, το σώμα και, πιθανότατα και το μυαλό που θα έρθει να σκεπάσει η περσόνα του παρανοϊκού γελωτοποιού. Στο θρυλικό πλέον The Killing Joke, παρά το μικρό μέγεθος της ιστορίας, συμβαίνουν πολλά ακόμα, τα οποία όμως δε θα δούμε στην ταινία διότι αυτή δε συνδέεται με το κανονικό continuity της κινηματογραφικής DC άρα δεν αξιοποιεί περισσότερους χαρακτήρες και δεν πρόκειται ούτε στο μέλλον να συνδεθεί ούτε με τον ίδιο τον Batman

 

Η νέα καλλιτεχνική απόπειρα της DC

Η νέα ταινία του Joker, εγκαινιάζει μια ευπρόσδεκτη νέα τάση που έχει ενθουσιάσει το κοινό. Θα είναι η πρώτη σε μια υποκατηγορία standalone ταινιών, απομακρυσμένη από το συνδεδεμένο κινηματογραφικό σύμπαν με το όνομα “DC Black”. Αυτό της δίνει από τη μια τη δυνατότητα να αναπτυχθεί ελεύθερα, να πει ιστορίες με αρχή, μέση και τέλος δίχως να ανησυχεί για τη συνέχεια, ή τον ευρύτερο αντίκτυπο της μιας ταινίας στην άλλη. Όπως είναι φυσικό, οι ταινίες της DC Black προβλέπεται να είναι πιο προσγειωμένες, με μικρότερο budget και το βάρος να πέφτει αποκλειστικά στην ιστορία και τους λίγους χαρακτήρες που θα πρωταγωνιστούν, ενώ δίνει την ευκαιρία να αναπτυχθούν ορισμένες εξαιρετικά καλογραμμένες ιστορίες σε περιβάλλον παράλληλων συμπάντων η επαναπροσδιορισμού των «κακοποιών». (όπως ο ανθρωπιστής Lex Luthor στο ομώνυμο έργο του Brian Azzarello). Ήδη το Joker θεωρείται μια επίκαιρη ταινία που εντυπωσίασε αρκετό κόσμο με τα μηνύματά του και στα οποία ενδεχομένως οφείλει τη μεγαλύτερη αποδοχή  του στα καλλιτεχνικά φεστιβάλ: ο Arthur φαίνεται να οδηγείται στην παράνοια μέσα από ένα γενικότερο κλίμα κοινωνικού αποκλεισμού και αυτή δεν είναι μια ιστορία που θα μπορούσε εύκολα ο σκηνοθέτης να πει με υπερανθρώπους να πλανώνται πάνω από το κεφάλι του για να τον εμποδίσουν να προκαλέσει το χάος.

Αναμφίβολα λοιπόν, από πλευράς ιστορίας οι ταινίες της συγκεκριμένης κατηγορίας έχουν πολλά να κερδίσουν, μακριά από την ασφυκτική πίεση ενός ευρύτερου κινηματογραφικού universe, το οποίο εντούτοις διατηρείται κανονικά και εξακολουθεί να προσπαθεί να βρει την ταυτότητά του. Αυτό όμως δε σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν μειονεκτήματα από τον αυτοπεριορισμό του Joker και του κάθε επόμενου Joker. Θα αναλύσω προς το παρόν τους προβληματισμούς που μας αφορούν για το συγκεκριμένο χαρακτήρα, καθώς αναμένω να δω πως θα υπερπηδήσει τα εν λόγω εμπόδια η κάθε επόμενη ταινία της σειράς.

Απουσία του Batman.

Δεν είναι τυχαίο το ότι ο παρανοϊκός γελωτοποιός έχει γίνει γνωστός από τις συγκρούσεις του με τον Σκοτεινό Ιππότη της Gotham. Η μακροχρόνια σύγκρουσή τους είναι πάντα μια εγκεφαλική σύγκρουση χαρακτήρων και κοσμοθεωριών,  πολύ λιγότερο δε μια σύγκρουση δυνάμεων (σημείο στο οποίο υπερέχει με αρκετή ευκολία ο Batman), άλλωστε ολόκληρη η ιστορία ξεκίνησε από τους δύο τους.

 

Τα σχέδια του Joker συχνά είναι καλοστημένες απάτες  δίχως έγνοια για τις παράπλευρες απώλειες με σκοπό να εξουθενώσουν σωματικά και ψυχολογικά το μεγάλο του εχθρό και να τον ωθήσουν στα όριά του. Σε αντίθεση με άλλους εχθρούς του που έχουν αμιγώς οικονομικά κίνητρα και θέλουν να δουν τον άνθρωπο που τους εμποδίζει απλώς νεκρό, ή να μάθουν την ταυτότητά του, ο Joker ενδιαφέρεται για τη συγκίνηση του «παιχνιδιού» μεταξύ τους. Με τον ίδιο να αποτελεί προσωποποίηση του χάους και της καταστροφής, ο Batman είναι η ενσάρκωση της πειθαρχίας, της λογικής και της τάξης. Βαθύτερη επομένως επιθυμία του είναι να τον λυγίσει και να τον φτάσει σε σημείο να σπάσει ακόμα και τον πρώτο κανόνα του, δηλαδή να σκοτώσει (κάτι που είδαμε και στην ταινία The Dark Knight, με θύμα ένα ακόμα «Λευκό Ιππότη» και σύμβολο της ελπίδας, τον εισαγγελέα Harvey Dent).  Αυτός είναι και ο στόχος των στυγνότερων εγκλημάτων του. Όταν το ένα μέρος αυτού του εμβληματικού διδύμου απουσιάζει εντελώς, το άλλο προφανώς θα οργανώσει ανεξέλεγκτο τα περίφημα σχέδιά του και μένει να δούμε τι ιστορία μπορεί να διηγηθεί αυτή η παράσταση για ένα ρόλο. Η ολοκληρωτική απουσία του μεγάλου αντιπάλου του θα έχει ακόμα μεγαλύτερο αντίκτυπο στο κεντρικό κινηματογραφικό σύμπαν όπου ο νέος στο ρόλο Robert Pattinson θα κληθεί να αναμετρηθεί με τον λιγότερο δημοφιλή Joker του Jared Leto.

Η υπόλοιπη Gotham

Η πόλη της Gotham είναι μια αναλογία της σκοτεινότερης πλευράς της Νέας Υόρκης, από τότε που δημιουργήθηκε. Ως εκ τούτου δε βρίσκεται ποτέ σε ησυχία, με έναν ή περισσότερους από τους ψυχοπαθείς μαφιόζους να διαταράσσει με τις δραστηριότητές του την ησυχία της. Ως εκ τούτου, η τοποθέτηση του Joker σε έναν αυτοτελή κόσμο και όχι στο κεντρικό κινηματογραφικό σύμπαν σημαίνει ότι θα χρειαστεί να πορευτεί χωρίς το διαρκή πόλεμο των συμμοριών που λαμβάνει χώρα σε αυτήν, τις εύθραυστες συμμαχίες του γελωτοποιού-και τις προδοσίες φυσικά- σε σχέση με άλλους σπουδαίους χαρακτήρες της πόλης.

Το σημαντικότερο όμως είναι η απουσία δευτερευόντων χαρακτήρων που έμελλε να γίνουν τα γνωστότερα θύματα των αποτρόπαιων εγκλημάτων του. Καθοριστικές στιγμές για την ιστορία του χαρακτήρα, όπως ο εξ επαφής πυροβολισμός της Barbara Gordon με στόχο να οδηγήσει τον πατέρα της, επιθεωρητή Gordon στην παράνοια, ή ο φόνος του δεύτερου Robin, Jason Todd (ο οποίος ήδη έχει επιβεβαιωθεί ως μέρος του κεντρικού κινηματογραφικού σύμπαντος) είναι στιγμές που σημάδεψαν το χαρακτήρα, όπως και το μεγάλο του αντίπαλο και δεν θα δούμε να εκτελούνται από τον Joaquin Phoenix. Στην πραγματικότητα βέβαια, δύσκολα θα έλεγε κανείς ότι δεν χρειάζεται μια τέτοια αναζωογόνηση το κεντρικό σύμπαν.

Όπως είναι λογικό λοιπόν, η ταινία που πρόκειται να δούμε δεν έχει μεγάλη σχέση με τον ίδιο τον επώνυμο villain από τα κόμικς όπως τον γνωρίζουν οι περισσότεροι. Το πιθανότερο είναι η ταινία να εξερευνήσει την ιδεολογία του Joker ως  αντίδραση του αποξενωμένου ανθρώπου στο σύγχρονο κόσμο/ προσπάθεια αποσταθεροποίησης του κατεστημένου που ονομάζεται σύγχρονη ζωή και μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο σε πρωτόγνωρη πνευματική και σωματική κατάπτωση. Ίσως ο Joker να είναι o Tyler Durden και η κάθοδός του στην τρέλα να είναι  η οργάνωση του Fight Club, για μια ολόκληρη νέα γενιά. Σε κάθε περίπτωση είναι ιδιαίτερα θετικό να επιχειρούνται πρωτότυπες καλλιτεχνικές προσπάθειες στο χώρο των ταινιών αυτών και δη, να διακρίνονται με βραβεία, διότι αποδεικνύουν έμπρακτα ότι είναι ικανές να προβληματίσουν και να διασκεδάσουν πέρα από τις δυνατότητες του μέσου blockbuster από γραμμή παραγωγής, όπως ακριβώς και στο πρωτότυπο μέσο των κόμικς. Ζήσαμε και ζούμε την αναβίωση των ηρώων, ήρθε η ώρα των αντί-ηρώων και των εχθρών να πουν την ιστορία τους στον κόσμο.

Άλκης Νικομάνης

Κινηματογραφικός συντάκτης

back to top

Comments

marina diamonds 2019 breakroom athens

candlemass 2019 breakroom athens

lara fabian 2019 breakroom athens

deerhunter 2019 breakroom athens

AGENDA

No event in the calendar
September 2019
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30