Στο άπειρο και ακόμη παραπέρα!

Από το παρελθόν έως σήμερα, ένα διαστημικό κινηματογραφικό ταξίδι.

Από τις πρώτες κιόλας μέρες της ύπαρξης μας, κοιτάζαμε με δέος τον ουρανό πάνω μας, αναρωτώμενοι τι είναι αυτό που κρύβεται πίσω από το άλλοτε γαλάζιο και άλλοτε κατάμαυρο πέπλο του. Ο μυστηριώδης και συνάμα σαγηνευτικός , αστροφώτιστος ουρανός, ήταν ανέκαθεν πηγή έμπνευσης για τον άνθρωπο. Είτε επεξεργαζόμαστε τον γοητευτικό «Έναστρο ουρανό» του Van Gogh, είτε αφήνουμε τον εαυτό μας να ταξιδέψει στο άκουσμα του «Dark side of the moon» των Pink Floyd, συνειδητοποιούμε πως ο νυχτερινός ουρανός και τα στοιχεία που τον κατοικούν, αποτέλεσαν αντικείμενα πόθου για όλες τις τέχνες, εδώ και αιώνες. Η έβδομη από αυτές, δεν ξέφυγε από αυτήν την παράδοση. Αμέτρητες ταινίες με θέμα το διάστημα, που άλλοτε εστιάζουν στον ρεαλισμό, αγγίζοντας τα όρια του ντοκιμαντέρ, και άλλοτε παρουσιάζουν μια καλλιτεχνική προσέγγιση αυτού. Με αφορμή λοιπόν το «First Man», που προσφάτως υποδεχτήκαμε στις κινηματογραφικές αίθουσες παγκοσμίως, αποφάσισα να αφιερώσω λίγη αγάπη για τον πανέμορφο και πολλές φορές παρεξηγημένο κόσμο του διαστημικού κινηματογράφου.

Γράφει ο Αλέσσιο Γκούτζιος

Η διαστημική θεματική, και γενικότερα ο κλάδος της επιστημονικής φαντασίας, εμφανίστηκε από τις πρώτες κιόλας μέρες του σύγχρονου κινηματογράφου, όμως αρχικά δεν λήφθηκε ως σοβαρό είδος. Η πρώτη ταινία με θέμα το διάστημα ήταν το «Le Voyage dans la Lune», του Georges Méliès, που ήταν παράλληλα και η πρώτη αναγνωρισμένη ταινία επιστημονικής φαντασίας στην ιστορία του σινεμά. Βασισμένη στα δύο μυθιστορήματα του Ιουλίου Βέρν, «Από την Γή στην Σελήνη» και «Γύρω από την σελήνη», εξιστορεί την περιπέτεια κάποιων αστροναυτών που για πρώτη φορά προσεδαφίζονται στην σελήνη και συναντούν τους κατοίκους της, ονόματι Σεληνήτες, γνωστοί και από την ελληνική μυθολογία. Η ταινία, που διαρκεί περίπου 9 λεπτά, κυκλοφόρησε το μακρινό 1902. Αυτό σημαίνει ότι η ταινία γυρίστηκε πολύ πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε οργανωμένη διαστημική αποστολή, αποδεικνύοντας  την αγνότητα του καλλιτεχνικού ενδιαφέροντος των ανθρώπων προς το διάστημα.

Με το πέρας του Β’ παγκοσμίου πολέμου και την έναρξη του ψυχρού πολέμου, ο κινηματογράφος απέκτησε διττή λειτουργία. Αποτελούσε μια μορφή κομουνιστικής, κυρίως, προπαγάνδας στην Αμερική, με σκοπό να προβάλει την παράνοια και τις υπερβολές του Ανατολικού μπλοκ, αλλά και την φαινομενική σπουδαιότητα των Δυτικών επιτευγμάτων. Ένα από τα λαμπρότερα δημιουργήματα που γεννήθηκαν από αυτήν την νέα πραγματικότητα, ήταν το ‘Destination Moon’ του 1950, που αποτύπωνε άψογα τον ξέφρενο αγώνα για το διάστημα που ήταν τότε σε εξέλιξη μεταξύ Αμερικής και Σοβιετικής Ένωσης. Η ταινία, σκηνοθετημένη από τον Irving Pichel, πραγματεύεται το ταξίδι με προορισμό το φεγγάρι ενός πυρηνοκίνητου διαστημόπλοιου επανδρωμένο με 4 αστροναύτες, καθώς και τους κινδύνους που αυτοί αντιμετωπίζουν. Στην ταινία υπάρχει πανταχού παρόν ένα υπόβαθρο Σοβιετικού ανταγωνισμού, ακόμη και αν δεν γίνεται ξεκάθαρη αναφορά σε αυτό. Παρότι το σενάριο είναι αρκετά απλό και θα μπορούσε να αποτελεί σενάριο μιας οποιασδήποτε ταινίας επιστημονικής φαντασίας, αυτό που κάνει το συγκεκριμένο φιλμ τόσο ξεχωριστό, είναι η εξωφρενικά μεγάλη ποσότητα  τεχνικών λεπτομερειών που περιέχει. Οι περιγραφές, κυρίως για τα μηχανήματα που είναι παρόντα στην ταινία, είναι τόσο ακριβείς και αναλυτικές, που καθιστούν την ταινία οριακά ψυχαγωγική, καθώς θα μπορούσε κάλλιστα να προβάλετε για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Αξιοσημείωτο είναι επίσης το γεγονός ότι η εν λόγο ταινία κέρδισε και ένα όσκαρ για καλύτερα ειδικά εφέ, στα βραβεία της ακαδημίας του 1951. Τα χρόνια περνούν και η διαμάχη μεταξύ Δύσης και Ανατολής είναι ακμαία. Η παγκόσμια πραγματικότητα της εποχής και η χρυσή εποχή της επιστημονικής φαντασίας των 50s ήταν το τέλειο μείγμα για την ανάδειξη πολλών κινηματογραφικών ταλέντων της εποχής . Ένα από αυτά είναι και ο Stanley Kubrick που, εν αγνοία του, προοριζόταν να δώσει στο new wave της επιστημονικής φαντασίας ένα εκρηκτικό φινάλε.

Το νέο κύμα, ήταν ένα κινηματογραφικό κίνημα που εμφανίστηκε στην δεκαετία του 60, μετά το κλείσιμο της χρυσής εποχής της επιστημονικής φαντασίας.. Το κίνημα ήταν γενικότερα πολύ ασαφές ως προς το ποια ακριβώς ήταν τα χαρακτηρίστηκα του, ωστόσο οι νεοκυματικοί σκηνοθέτες δήλωναν πως βασικός του στόχος ήταν να αντιταχθεί και πολλές φορές να χλευάσει την  ακραία επιστημονική ακρίβεια που έφεραν οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας ως τότε και την μεγάλη τους τεχνική αναλυτικότητα. Τον στόχο αυτό επέτυχαν οι σκηνοθέτες, στρέφοντας τα δημιουργήματα τους προς μια πιο καλλιτεχνική και πολλές φορές πειραματική κατεύθυνση, απομακρύνοντας την θεματική τους από την επιστημονική πραγματικότητα. Ταινία ορόσημο για το κύμα, η οποία αντικατοπτρίζει πλήρως το νόημα και τα χαρακτηριστικά του, είναι το «2001: A Space Odyssey» του Stanley Kubrick. Η γνωστή σκηνή της αυγής της ανθρωπότητας, αποκαλύπτει εξαρχής το πειραματικό ύφος της ταινίας. Αντίστοιχα σε όλη την διάρκεια της, εύκολα παρατηρούμε την εσκεμμένη αποστασιοποίηση από την επιστήμη, για χάρη της τέχνης.  Με το μοναδικό της σενάριο αλλά και την επαναστατική της σκηνοθεσία, το δυστοπικό όραμα του Kubrick έθεσε νέα πρότυπα στον σύγχρονο κινηματογράφο, καθώς θεωρείται έως και σήμερα, μια από τις σπουδαιότερες ταινίες που διαδραματίζονται στο διάστημα και κατ’επέκταση ένα από τα σημαντικότερα δημιουργήματα επιστημονικής φαντασίας.

Αν και το νέο κύμα θεωρείται πως έκλεισε στο τέλος της δεκαετίας του 60, οι ταινίες με θέμα το διάστημα συνέχισαν να φέρουν το νεοκυματικό στίγμα. Με φιλμ όπως το «Solaris» του Andrei Tarkovsky  το 1971, ή το «Dark Star» το 1974 του John Carpenter, πολλοί λαμπροί σκηνοθέτες της εποχής ακολούθησαν τα χνάρια του Kubrick, αφήνοντας μας μια σπουδαία κληρονομιά. Στα μέσα του 70 ωστόσο, το ενδιαφέρον για το διάστημα στην 7η τέχνη είχε αρχίσει ήδη να ξεθυμάνει, με αποτέλεσμα οι ταινίες που προαναφέρθηκαν να είχαν πολύ μειωμένη απήχηση στο ευρύ κοινό, παρά την σπουδαιότητά τους. Το 1977 όμως, ένας άνθρωπος και το όραμα του ήρθαν για να φέρουν εκ νέου πνοή και να αναβιώσουν το ενδιαφέρον του κοινού για την διαστημική θεματική. Αυτός ο άνθρωπος ήταν ο George Lucas και το δημιούργημά του τα θρυλικά Star Wars. Έως τότε, οι ταινίες επιστημονικής φαντασίας και ιδιαίτερα οι διαστημικές δεν γνώρισαν ποτέ μεγάλη εμπορικότητα, καθώς οι περισσότερες ήταν είτε πειραματικές είτε ιδιαίτερα καλλιτεχνικές άρα και σχετικά δύσκολες στην παρακολούθηση τους. Τα Star Wars όμως ακολούθησαν ένα εντελώς διαφορετικό μοτίβο. Με απλή σκηνοθεσία, πολύ δράση και άφθονα εύληπτα ιδικά εφέ, σε συνδυασμό με ένα έξυπνο και εξαιρετικά πρωτότυπο σενάριο, o George Lucas κατάφερε να δημιουργήσει ένα από τα πιο λαϊκά franchise στον τομέα της ψυχαγωγίας. Η ευρηματικότητα του Lucas ήταν εξωφρενική, καθώς κατάφερε να συλλάβει από το μηδέν νέους κόσμους, πλανήτες και φιλές, πλάθοντας τον κόσμο του Star Wars με τέτοιο τρόπο ώστε να γίνει συμπαθής σε όλο το ευρύ φάσμα υποστηρικτών της επιστημονικής φαντασίας, και όχι μόνο. Ακόμη και αν είναι μέρος ενός διαγαλαξιακού κόσμου, εντελώς διαφορετικού από τον δικό μας, οι χαρακτήρες της σειράς, ανεξαρτήτως φυλής ή σύνθεσης, έχουν μια πλήρως ανθρώπινη και οικεία διάσταση, επιτρέποντας σε κάθε θεατή να ταυτιστεί μαζί τους. Ο Lucas όμως, πέρα από ευρηματικός, ήταν και καλλιτεχνικά ταλαντούχος και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα περισσότερα δημιουργήματα μέσα στον κόσμο του  Star Wars, όπως παραδείγματος χάρη το Millennium Flacon και πληθώρα πλανητών που εμφανίζονται, είναι σχεδιασμένα στο χέρι από τον ίδιο. Το Star Wars «Episode IV» παραμένει έως και σήμερα μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες στον κινηματογράφο. Η επιτυχία του ήταν τόσο αναπάντεχη, που ο ίδιος ο George Lucas δεν μπόρεσε να την προβλέψει. Συγκεκριμένα, την μέρα της πρεμιέρας της ταινίας, ο κύριος Lucas έλειπε, καθώς προτίμησε να πάει διακοπές στην Χαβάη με τον συνεργάτη και καλό του φίλο Steven Spielberg. Κατά την διάρκεια  των διακοπών τους, ο ίδιος εξέφρασε την ανησυχία του για το επερχόμενο ντεμπούτο του Star Wars, δηλώνοντας επίσης πως η κυκλοφορία της ταινίας θα επισκιαστεί επιπρόσθετα από το πολυαναμενόμενο «Close encounters of the third kind», που θα κυκλοφορούσε λίγους μήνες αργότερα. Για να καθησυχάσει τον φίλο του, ο Spielberg πρότεινε οι δύο σκηνοθέτες να ανταλλάξουν το 2.5% των συνολικών κερδών που θα επιφέρουν οι ταινίες τους, πρόταση που εν τέλει έσωσε τον ίδιο και όχι τον Lucas.

Μετά την κυκλοφορία του «Episode IV», ο κόσμος των διαστημικών ταινιών, αλλά και της επιστημονικής φαντασίας γενικότερα, στράφηκε εντελώς προς την εμπορική κατεύθυνση. Η κυριαρχία του Star Wars στην αγορά ωστόσο, δεν επέστρεψε πολλές ταινίες να αναδειχθούν μέχρι τις αρχές της νέας χιλιετίας. Εξαιρέσεις σε αυτό αποτέλεσαν το «Alien» του Ridley Scott το 1979, καθώς η «τρέλα» του Star Wars βρισκόταν ακόμη στις αρχές της, και το «Apollo 13» του Ron Howard, βασισμένο στην πραγματική ιστορία του ομωνύμου διαστημοπλοίου της NASA. H κυκλοφορία του «Episode III» σηματοδότησε το προσωρινό πέρας του franchise του Star Wars. Το ενδιαφέρον του κοινού όμως για το διάστημα είχε πέσει για ακόμη μια φορά, καθώς πολλά διαστημικά φιλμ των 00’s εξελίχτηκαν σε αποτυχίες. Λίγοι αξιομνημόνευτοι τίτλοι, με σπουδαιότερους ίσως το «Sunshine» του Danny Boyle και το «Moon» του Dunkan Johnes, τα οποία περιείχαν μεγάλη δόση πρωτοτυπίας, και καλής ηθοποιίας.  Η πτώση του είδους ωστόσο, δεν ήταν προορισμένη να κρατήσει για πολύ. Συγκεκριμένα, η ανάσταση συνέβη το 2014, όταν ο Christopher Nolan, μετά από ένα απίστευτο μπαράζ κινηματογραφικών επιτυχιών και αφού πειραματίστηκε διεξοδικά με ψυχολογικά θρίλερ και ταινίες υπερηρώων, αποφάσισε να στρέψει το βλέμμα του στα αστέρια, φέρνοντας μας το «Interstellar».

Από μια άποψη, θα μπορούσε κανείς να πεί ότι το «Interstellar» αποτελεί φυσικό ακόλουθο της πορείας τον ταινιών που αφορούν το διάστημα, καθώς συνδυάζει τις μελλοντικές δυστοπίες των 60’s και τον 70’s με τον  ρεαλισμό τον μεταπολεμικών ταινιών επιστημονικής φαντασίας. Ενώ όμως αυτό το σενάριο δεν ακούγεται ιδιαίτερα πρωτότυπο, η πραγματική καινοτομία του Nolan, και της ομάδας παραγωγής της ταινίας, είναι ότι δεν αρκέστηκε σε μια απλή και ρεαλιστική αποτύπωση. Οι εικόνες που προβάλλονται στην οθόνη του θεατή, είναι πολύ περισσότερο από μια ιδέα, καθώς εκμεταλλευόμενος την πλέον προηγμένη τεχνολογία διαφόρων διαστημικών, κατάφερε να δημιουργήσει μια πραγματική διαστημική προσομοίωση. Η γέφυρα Αϊνστάιν-Ρόζεν με την οποία ταξίδεψαν οι πρωταγωνιστές έτη φωτός μακριά, οι συνθήκες των διαφόρων πλανητών που εμφανίστηκαν στην ταινία, ακόμη και το «Gargantuan», η υπερμεγέθης μαύρη τρύπα που δίνει ζωή στο απομακρυσμένο ηλιακό σύστημα, είναι αποτελέσματα περίπλοκων προσομοιώσεων που διεξήχθησαν σε υπερυπολογιστές. Σε συνδυασμό με ηθοποιία κορυφής, σπουδαίες μουσικές από τα χέρια του μοναδικού Hanz Zimmer,  και την εξαιρετική σκηνοθεσία του Christopher Nolan, το «Interstellar» ήταν μια πραγματική υπερπαραγωγή, που σε αντίθεση με τις πρώιμες ρεαλιστικές ταινίες των 50’s, είχε στόχο καθαρά την ψυχαγωγία του θεατή. Αν και είναι λίγο νωρίς για να το πούμε με ασφάλεια, ωστόσο η ταινία φαίνεται να στάθηκε ορόσημο, εδραιώνοντας μια νέα τάση, καθώς και το «The Martian» του Ridley Scott που κυκλοφόρησε λίγο αργότερα, ακολούθησε το ίδιο ρεαλιστικό μοτίβο. Ρεαλιστικό φυσικά είναι και το πρόσφατο «First Man» ωστόσο στην προκειμένη περίπτωση μιλάμε για βιογραφική ταινία και ο Damien Chazelle αποφάσισε να μείνει πολύ πιστός στα πραγματικά γεγονότα, αφού ο ίδιος ζήτησε την επιμέλεια της ίδιας της NASA στα γυρίσματα της ταινίας.

Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα έως και σήμερα, η πορεία των ταινιών με θέμα το διάστημα ήταν τόσο ποικίλα όσο και ενδιαφέρουσα. Άλλοτε «προσγειωμένες» και ρεαλιστικές, άλλοτε ψυχεδελικές και τολμηρές, οι συγκεκριμένες ταινίες έχουν περάσει αδιαμφισβήτητα από πολλά μήκη κύματος. Μπορεί το διάστημα να μην μας προσέφερε ιδιαίτερα ή εξεζητημένα νοήματα, ωστόσο με ιστορικές ταινίες από κορυφαίους σκηνοθέτες, μας προσέφερε σίγουρα ατέλειωτες ώρες ψυχαγωγίας, και δεν θα ήταν σωστό υπό καμία περίπτωση να της υποτιμήσουμε, καθώς αποτελούν μια λαμπρή κινηματογραφική κληρονομιά. Φυσικά το συγκεκριμένο θέμα, κάθε άλλο παρά εξαντλημένο είναι, μιας και όπως είδαμε πολλαπλώς στην ιστορία του, πέρασε πολλά στάδια θανάτου και αναβίωσης, οπότε δε μπορούμε παρά να περιμένουμε να δούμε τι μας επιφυλάσσει το μέλλον του.

Αλέσσιο Γκούτζιος

Κινηματογραφικός συντάκτης

back to top

Comments

tomorrowland athens armin van buuren breakroom

AGENDA

July 2019
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31