Αυθαίρετες τριλογίες: Η μοναχική επανάσταση

Ένας ήρωας ξεκινά για να αλλάξει τον κόσμο!

Η θεματολογία ενός μοναχικού ήρωα που ξεκινάει τη σταυροφορία του για το κοινό καλό είναι ομολογουμένως αρκετά κοινή τα τελευταία χρόνια, με αρκετούς ήρωες να προσπαθούν να σηκώσουν στους ώμους τους την τύχη της γειτονιάς, της πόλης ή της χώρας τους. Ενίοτε δε, του πλανήτη. Κάποιοι από αυτούς φορούν μάσκα και στολή, εξοπλίζονται με τις γροθιές τους ή όπλα τελευταίας τεχνολογίας, περιορίζονται από κάποιον προσωπικό ηθικό κώδικα (η και όχι) και παίρνουν το νόμο στα χέρια τους, εκπληρώνοντας το ρόλο που βλέπουν πως η αρμόδια αρχή δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει. Οι ιδιαίτερα αγαπητοί (τις περισσότερες φορές) «vigilantes» ωστόσο, σπάνια μπορούν να τα καταφέρουν μόνοι τους. Τότε συσπειρώνουν γύρω τους έναν αριθμό ομοϊδεατών που αποδέχονται τις ίδιες ευθύνες με ο,τι αυτό συνεπάγεται.

Γράφει ο Άλκης Νικομάνης

Δικαίως λοιπόν το θέμα του σημερινού μου κειμένου ακούγεται πέρα για πέρα γνώριμο.  

Κοιτώντας κανείς στα μέσα της pop κουλτούρας γύρω του, το μόνο σίγουρο είναι ότι θα βρει να τον κατακλύζουν από παντού ήρωες παλιοί που επιστρέφουν με συνέχειες η αναβιώσεις των κορεσμένων μερικές φορές ιστοριών τους. Από κοντά ξεπροβάλλουν και ήρωες καινούριοι που ελπίζουν να κερδίσουν το ενδιαφέρον του, σπανιότερα δε, να πουν μια ιστορία καινούρια. Εγκαινιάζω σήμερα με αυτό το άρθρο μια ιδέα που έχω διαμορφώσει βλέποντας ορισμένες από αυτές τις ιστορίες ξεχωριστά κι ενώνοντάς τις σε μια μορφή «αυθαιρέτων τριλογιών». Η εξεταζόμενη σήμερα τριλογία αφορά το μοναχικό επαναστάτη που ξεκινά τον αγώνα του ενάντια στην καθεστηκυία τάξη. Ξεπροβάλλει ως ηγέτης ενός αγώνα αντίστασης, σε μια επιλογή αφήγησης που επικεντρώνεται στον ίδιο, παρά στην ομάδα πιθανής βοήθειας ακριβώς διότι φέρει τις εξαιρετικές ιδιότητες που έχει ανάγκη αυτός ο αγώνας για να ακμάσει. Πρόκειται, τέλος, για κάτι παραπάνω από τη σταυροφορία του κάθε αυτόκλητου τιμωρού απέναντι στο έγκλημα: Οι ταινίες στις οποίες το έγκλημα έχει γίνει επίσημο καθεστώς.

Μέρος 1ο: 

Τα κάστρα πέφτουν από μέσα-Equilibrium

Μια ταινία δράσης που, όσο κι αν δεν της φαίνεται, μπορεί να εγείρει και με το παραπάνω φιλοσοφικά ερωτήματα. Πριν λοιπόν κανείς επηρεαστεί από τις πτωχές κριτικές των κατ’ επάγγελμα κριτικών, θα αναφέρω ότι το κοινό το έχει λατρέψει καθολικά. 

Στην υπόθεση, μετά τους παγκόσμιους πολέμους που έπληξαν την ανθρωπότητα, οι άνθρωποι συνειδητοποίησαν ότι τα συναισθήματα τους και η υπακοή σε αυτά έχουν φέρει τον κόσμο σε δεινή θέση. Για να αποφευχθεί μια ολοκληρωτική καταστροφή, τα «μεγάλα κεφάλια» των καιρών αποφασίζουν δημοκρατικά πως όλοι πρέπει να τα δαμάσουν πλήρως και να στραφούν στην ψυχρή λογική επί πάσης απόφασης. Επιβάλλεται λοιπόν η νάρκωση των συναισθημάτων με ειδικά χάπια ενώ μια αστυνομική ειδική δύναμη αναζητά και καταστρέφει οτιδήποτε διεγείρει το θυμικό του ανθρώπου (βιβλία, έργα τέχνης, κατοικίδια ζώα κ.α.) αλλά και όσους σταματούν να παίρνουν τη δόση τους και γίνονται συναισθηματικοί παραβάτες. Αρχηγός της ομάδας αυτής είναι ο σκληρός και άρτια εκπαιδευμένος John Preston (αναμφίβολα το συναίσθημα έλειπε και από όποιον τον ονομάτισε).

Χρόνια πριν ο Christian Bale φορέσει την εμβληματική κάπα του Σκοτεινού Ιππότη της Gotham, πρωταγωνιστεί στην ταινία που μπορεί να συγκριθεί με μια από τις πιο επίπονες αναμνήσεις που μπορεί κανείς να βιώσει ως άνθρωπος: Να τα έχεις κάνει όλα σωστά και παρ’ όλα αυτά να μην αναγνωρίζεται ο κόπος σου.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το Equilibrium δανείζεται κάτι από το οργουελικό 1984, το δικαστή Dredd και άλλα έργα επιστημονικής φαντασίας που ασχολούνται με το αν μη τι άλλο γνώριμο ζήτημα της απολυταρχίας. Το ότι εκτελεί ψυχρά και απολύτως λογικά, κατά μια ειρωνεία, τη συνταγή των ταινιών δράσης αντισταθμίζεται επαρκώς από το εντυπωσιακό θέαμα που επιφυλάσσει στο θεατή. Ταυτόχρονα αναδεικνύεται με αρκετά πρωτότυπο τρόπο η συνδρομή του συναισθήματος στα μεγάλα πάθη, θετικά και αρνητικά που βιώνει καθένας ατομικά αλλά και η κοινωνία ως σύνολο. Τέλος, δίνει την ευκαιρία στον πρώην εκτελεστή του καθεστώτος να στραφεί εναντίον των πρώην αφεντών του, μια ιστορία που όσες φορές κι αν ακουστεί πάντα θα έχει τρόπο να εκπλήξει, πόσο μάλλον εδώ που ο νεαρός Bale, ένας από τους πλέον ταλαντούχους σύγχρονους action stars περνάει με άριστα το crash test μαχητικών ικανοτήτων για το ρόλο του μοναχικού σταυροφόρου της Gotham.  Όπως λοιπόν ο καλοκουρδισμένος μηχανισμός μπορεί να σταματήσει να λειτουργεί εξαιτίας ενός μικρού γραναζιού που σταμάτησε να γυρίζει, ο ήρωας εδώ παλεύει με θεούς και δαίμονες που άλλοτε υπηρετούσε για το αυτονόητο δικαίωμα στα συναισθήματα όλων των ανθρώπων.

 “It' s as vital as breath. And without it, without love, without anger, without sorrow, breath is just a clock... ticking.”

Μέρος 2ο: 

Κοινωνική ανισότητα σε τροχιά- Elysium

Ο Neill Blomkamp ως σκηνοθέτης και σεναριογράφος είχε ήδη κερδίσει την εμπιστοσύνη μου από το τρομακτικά ακριβές και σατιρικό District 9. Αν πρέπει να παρατηρήσω για την ακρίβεια κάτι χαρακτηριστικό στη δουλειά του είναι η ικανότητα του να θίγει τα μεγάλα θέματα μέσα από ακραίες συνθήκες επιστημονικής φαντασίας. Σε αυτές και μόνο αφαιρείται ένα φοβερό βάρος, ότι πρέπει να μιλήσει με κάποιο συγκεκριμένο τρόπο για να μη θίξει προσωπικές ιδεολογίες του θεατή. Μπορεί να μην είναι εξαρχής ξεκάθαρο, αλλά σε κάτω από 2 ώρες, τόσο στο Elysium όσο και στο προαναφερθέν District 9 χωρούν διαμάχες και τοποθετήσεις επί θεμάτων όπως η ξενοφοβία, ο ρατσισμός, η κοινωνική ανισότητα, ο υπερπληθυσμός, οι άθλιες συνθήκες εργασίας των εργατών και τα προσφυγικά κύματα. Θέματα που από το 2009 και το 2013, όταν κυκλοφόρησαν, μέχρι σήμερα μόνο πιο επίκαιρα γίνονται.

Ο λόγος που φέρνει στο προσκήνιο το Elysium στην παρούσα αυθαίρετη τριλογία είναι φυσικά ο τρόπος αφήγησης της ιστορίας της. Η πλοκή εστιάζει στον Max, τον οποίο ενσαρκώνει ο ψημένος σε ρόλους δράσης Matt Damon και το κάνει εξαιρετικά. Ο Max ζει σε έναν κόσμο διχασμένο, όπου η αρρώστια και ο υπερπληθυσμός μαστίζουν τη γη και την αφήνουν σε μια κατάσταση ερημοποιημένη, να θυμίζει κάτι από Wall-E, ή ακόμα από τον Tattooine του Star Wars. Οι πλούσιοι έχουν εγκαταλείψει τον πλανήτη στην τύχη του και εγκατασταθεί στο δορυφόρο Elysium όπου ελεύθεροι και ανεξάρτητοι από τα «βάρη της κοινωνίας» έχουν αφοσιωθεί σε μια εύπορη ζωή, τεχνολογικά εξελιγμένη με άριστες εγγυήσεις υγείας και ασφάλειας. Ωστόσο δεν ξεχνούν να αστυνομεύουν τους ταπεινούς κατοίκους της Γης για να προστατεύσουν αυτή την αποκλειστικότητά τους, καταρρίπτοντας και σκοτώνοντας μάλιστα όσους ευελπιστώντας σε ένα καλύτερο μέλλον καταφέρνουν να προσεγγίσουν τον αυτοδημιούργητο παράδεισο, με κάποιο κλεμμένο ίσως διαστημόπλοιο. Ο Max στις συνθήκες αυτές γίνεται η αδιαμφισβήτητη μοναδική ελπίδα των γήινων να διεκδικήσουν κάτι περισσότερο, να θεραπευθούν από τις επιδημίες και να γεφυρώσουν το διαστημικό χάσμα ανισοτήτων.

Αυτή η ταινία κινδύνευσε άμεσα να αυτό-παγιδευτεί στην υπόθεσή της, να ενδώσει στις εύκολες και κλισέ επιλογές, να αντιγράψει παρόμοια σενάρια και γενικά να μη διαφύγει ποτέ από τη σφαίρα της μετριότητας. Ωστόσο από τη μία οι  Matt Damon και Sharito Coplay κόβουν την ανάσα και του πιο απαιτητικού θεατή σκηνών μάχης με τις ερμηνείες και τις χορογραφίες των δύο μεγάλων «πρωταθλητών» κάθε κοινωνικής τάξης. Από την άλλη ο ύμνος στην ανθρωπότητα που δεν παραιτείται έχει γραφτεί με μια πιο πρωτότυπη ματιά, μεταφέροντας την ιστορία σε δύο τόπους μέσω εξελίξεων απρόβλεπτων για το πολυπαιγμένο γενικό σενάριο. Κανείς δεν μπορεί βέβαια να ισχυριστεί ότι δεν επιδέχεται πολλών και σημαντικών βελτιώσεων, ωστόσο το Elysium διασκεδάζει και προβληματίζει περισσότερο από ο,τι και το ίδιο περίμενε έναν θεατή που όχι απλώς θέλει κι άλλο, αλλά εύχεται να μπορούσε να δει ένα franchise έστω ανθολογίας για τις περιπέτειες και τους άθλους των κατοίκων αυτών των δύο τόσο διαφορετικών κόσμων. Ναι, ο κόσμος θέλει να επιστρέψει στο Elysium. Θέλει να ακούσει περισσότερες και καλύτερες ιστορίες. Ο πολυτάλαντος εμπνευστής της αξίζει την εμπιστοσύνη του κόσμου για να επιστρέψει σε αυτόν τον γνώριμο κατά τα φαινόμενα μετά-αποκαλυπτικό κόσμο και να παραδώσει μερικά ακόμα κεφάλαια. Στην εποχή άλλωστε των franchise, η μεταμόρφωση μιας τετριμμένης ιδέας σε ποιοτική ταινία δράσης με κοινωνικά μηνύματα είναι από μόνη της μια επανάσταση άξια συγχαρητηρίων.

Μέρος 3ο: 

Οι ιδέες είναι αλεξίσφαιρες- V For Vendetta

Την κορυφή της τριλογίας μοναχικών επαναστατών δε θα μπορούσε τίποτα να κλείσει ιδανικότερα από ο,τι η μεταφορά αυτού του θρυλικού graphic novel. Ο κορυφαίος πλην εκκεντρικός Alan Moore (Watchmen, The League of Extraordinary Gentlemen, Batman: The Killing Joke) το 1988 παρέδωσε ένα από τα καλύτερα έργα του στην DC Comics. Τις ευλογίες του δεν τις έδωσε ωστόσο στην ταινία, λόγω απογοητεύσεων από τις κινηματογραφικές μεταφορές προηγούμενων έργων του- αρνήθηκε μέχρι και να τη δει. Παρ’ όλα αυτά η ιστορία του παραμένει και μνημονεύεται ως μια από τις κορυφαίες του είδους αφήνοντας το ανεξίτηλο σημάδι του V στην έβδομη, όπως ακριβώς το άφησε και στην ένατη τέχνη και μεταμορφώνοντας τη μάσκα του Guy Fawkes σε ένα από τα πιο διάσημα κομμάτια της pop κουλτούρας.

Η δημοφιλέστατη ιστορία αφηγείται την πολιτική κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η Βρετανία του μέλλοντος εν μέσω πανδημιών και πολέμων παγκοσμίως. Όπως εύκολα μαντεύει κανείς σε συνθήκες ακραίας απελπισίας έχει επικρατήσει η απολυταρχία (κι όμως) καταπιέζοντας και ασκώντας πλύση εγκεφάλου σε όλους τους υπηκόους της, φυλακίζοντας και βασανίζοντας κάθε επικίνδυνο στοιχείο. Ο ιδεαλιστής V, που κρύβει το πρόσωπό του πίσω από τη μάσκα του Guy Fawkes (ηγέτη της αποτυχημένης συνωμοσίας της πυρίτιδας του 1605),με αφετηρία την προσωπική του βεντέτα ενάντια στους βασανιστές του αναδεικνύεται σε κορυφαίο δημόσιο κίνδυνο. Δρα μόνος με επαναστατικές ενέργειες και δηλώσεις, ξεσκεπάζει την καλοστημένη πλεκτάνη των καθεστωτικών δυνάμεων και φέρνει ενώπιον του λαού την ευθύνη του απέναντι στην ιστορία της χώρας. Σε μια ταινία που κόβει την ανάσα, ο Hugo Weaving παραδίδει μια από τις πιο εμβληματικές ερμηνείες του δίχως να δείξει ποτέ το πρόσωπό του. Η Natalie Portman ενσαρκώνοντας την Ήβη, μια εργαζόμενη εκ της ασθενέστερης οικονομικής τάξης, ανακαλύπτει τα μυστικά του επαναστάτη και ακροβατεί μεταξύ των επιθυμιών και των φόβων της.

Το σημαντικότερο στοιχείο της συγκεκριμένης ταινίας είναι οι εμβληματικοί πλέον μονόλογοι του V. Ένας άνδρας που έχει σταθεί και αντέξει την καταπίεση αρκετά ώστε να ξέρει πως αυτή είναι μια κατάσταση νοσηρή. Δεν του έχει μείνει τίποτα στον κόσμο από την επιθυμία να τον δει να γκρεμίζεται και να ξαναχτίζεται καλύτερος, ένας κόσμος για τους ανθρώπους και όχι για τους λίγους διεφθαρμένους υψηλόβαθμους επηρεαστές της μάζας, τα όργανα της Θρησκείας, της Μαζικής Ενημέρωσης και της Πολιτικής. Δίχως τίποτα άλλο να χάσει, η ζωή του νοηματοδοτείται από μια ιδέα. Οι ιδέες αντίθετα με τη θνητή σάρκα ζουν και εξελίσσονται ώσπου πιθανώς ξαναγίνονται επίκαιρες 500 χρόνια έπειτα. Και αυτή πραγματικά είναι η ιστορία της αλεξίσφαιρης ιδέας και όχι του χαρακτήρα που εν προκειμένω την εκφράζει.

Beneath this mask there is more than flesh, Beneath this mask there is an idea, Mr. Creedy, and ideas are bulletproof.    –V

Φαίνεται τελικά πως ο John Lennon είχε δίκιο όταν διατύπωνε την «απειλή» του. Μπορεί να ήταν ονειροπόλος, μα δεν ήταν μόνος. Είναι σπουδαίο ότι άνθρωποι με μαζική απήχηση, όπως ο Moore, ή ο Blomkamp υπενθυμίζουν στο κοινό τους έστω και μέσω μιας ιστορίας φαντασίας ότι δεν αρκεί να ονειρεύεσαι έναν κόσμο δικαιότερο. Είναι όμως μια καλή αρχή, όταν δεν λείπουν από αυτόν δυνάμεις που επιθυμούν να τον υπονομεύσουν.

Άλκης Νικομάνης

Κινηματογραφικός συντάκτης

back to top

Comments

release athens alice in chains breakroom

release athens cypress hill dub fx breakroom

release athens slayer rotting christ breakroom

lamb of god athens breakroom

AGENDA

June 2019
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29

Editorial