Πως ο Karl Marx άλλαξε τον κινηματογράφο

Ποιες ταινίες φαίνεται να επηρεάστηκαν από την Μαρξιστική αντίληψη;

Ο Καρλ Χάινριχ Μαρξ (Karl Heinrich Marx) γεννήθηκε στις 5 Μαΐου του 1818 και θεωρείται ο θεμελιωτής του κομμουνισμού. Υπήρξε φιλόσοφος, κοινωνιολόγος, δημοσιογράφος, ιστορικός, πολιτικός και οικονομολόγος. Το έργο του αποτελεί μέχρι και σήμερα πηγή έμπνευσης σε πολλούς τομείς και οι ιδέες του αντικείμενο μελέτης. Αναμφίβολα λοιπόν η τέχνη δεν θα μπορούσε να μείνει ανεπηρέαστη μπροστά στην κληρονομιά του Γερμανού φιλοσόφου, πόσο μάλλον ο κινηματογράφος που αποτελεί και της πιο συνεργατική μορφή τέχνης. Στο άρθρο αυτό θα αναλύσουμε το πως ο Μαρξ άλλαξε τον κινηματογράφο. Όσον αφορά το σενάριο, θα αναλύσουμε δύο γνωστές ταινίες που φαίνεται να συνοψίζουν άριστα την Μαρξιστική θεωρεία και στο τέλος θα αναφέρουμε πως επηρέασε την σκηνοθεσία.

Γράφει ο Νίκος Πάττας

METROPOLIS

Στο Metropolis (1927) του Fritz Lang περιγράφεται η ιδέα των τάξεων, του προλεταριάτου και της μπουρζουαζίας. Εν ολίγης στο προλεταριάτο ανήκει η εργατική τάξη η οποία παράγει τα προϊόντα τα οποία έχει ανάγκη μία κοινωνία, χωρίς όμως να της ανήκουν τα υλικά, άρα αποτελεί την χαμηλότερη τάξη σε ένα οικονομικό σύστημα. Αντίθετα στην μπουρζουαζία ανήκει ο πληθυσμός των ανώτερων τάξεων στους οποίους ανήκουν τα υλικά αλλά δεν κατασκευάζουν οι ίδιοι τα προϊόντα. Στην ταινία η εργατική τάξη χειρίζεται τις μηχανές που κρατάνε ζωντανή την Μητρόπολη ενώ η άρχουσα τάξη ελέγχει κάθε πτυχή της πόλης και του λαού της. Σύμφωνα με τον Μαρξ τα συμφέροντα των κεφαλαιούχων και της εργατικής τάξης είναι εκ διαμέτρου αντίθετα, και αυτό φαίνεται να ισχύει εν μέρει και στην ταινία. Με ένα δυστοπικό παραμύθι ο Fritz Lang αναζητάει την ελπίδα μια πιο δίκαιης κοινωνίας μέσα από πανανθρώπινες ιδέες όπως έρωτας, η συμπόνια και η πίστη.

MATRIX 

Στο Matrix (1999) των αδερφών Wachowski τίθεται από την αρχή το εξής ερώτημα. Θέλεις να μάθεις την αλήθεια η θα συνεχίσεις να ζεις στην πλάνη της άγνοιας; Σε αυτό το εκπληκτικό Sci-Fi περιγράφεται ένας κόσμος στον οποίο οι μηχανές έχουν πάρει τον έλεγχο, οι άνθρωποι χρησιμοποιούνται πλέον σαν “μπαταρίες” για να τις λειτουργούν και ο κόσμος που γνωρίζουμε είναι απλά μια ψευδαίσθηση. Η δυνατότητα να κρατάνε τους ανθρώπους σε αυτό το “όνειρο” προστατεύει τις μηχανές από τυχόν εξεγέρσεις. Με συμβολισμούς και έξυπνες αλληγορίες η ταινία θέτει υπαρξιακά ερωτήματα και αναζητάει απαντήσεις στο τι είναι αυτό που πραγματικά έχει ανάγκη ένας άνθρωπος. Η πίστη, η περάτωση ενός σκοπού, η εύρεση των ορίων των δυνατοτήτων του ή απλά μια καλή και ξέγνοιαστη ζωή; Στο finale παρακολουθούμε τον Neo να ξεπερνάει την θνητή φύση του και τους περιορισμούς που του θέτει το Matrix καθώς ελευθερώνεται για πάντα από αυτό.

Τέλος, ο Μαρξισμός δημιούργησε ένα νέο κύμα ταινιών που ονομάστηκε μαρξιστικό σινεμά. Με ταλαντούχους σκηνοθέτες όπως ο Sergei M. Eisenstein και ο Jean-Luc Godard προσέφερε στην έβδομη τέχνη αριστουργήματα όπως το Battleship Potemkin (Sergei Eisenstein, 1925). Αυτό το στιλ κινηματογράφου έχει κάποια αρκετά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως την έλλειψη ενός ξεκάθαρου πρωταγωνιστή, τα απότομα jump-cuts και, συνήθως, την τάση εξιστόρησης αληθινών γεγονότων. Έχουν επαναστατικό τόνο και προσπαθούν να κάνουν μια κατακραυγή στην αδικία οποιασδήποτε μορφής. Γιατί στο τέλος αυτό είναι που αφήνουν κληρονομιά οι ιδέες. Όσο καινοτόμες, αιρετικές ή απαρχαιωμένες μπορεί να φαίνονται, αποτελούν πηγή έμπνευσης, περισυλλογής και εξέλιξης.

Ό,τι και αν σας πει ο οποιοσδήποτε, οι λέξεις και οι ιδέες μπορούν να αλλάξουν τον κόσμο                                                       

Ο Κύκλος των Χαμένων Ποιητών (Dead Poets Society) - Peter Weir (1989)

Νίκος Πάττας

Κινηματογραφικός συντάκτης

back to top

Comments

release athens iggy pop breakroom

AGENDA

No event in the calendar
January 2019
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31