#editorial: Social distancing (και) στα social media

Περνούν ακόμα οι ιστορίες από την καραντίνα;

"Never mind what's been selling, it's what you're buying"

Για πολύ καιρό σκεφτόμουν αυτόν τον στίχο - ηθική πυξίδα από το “Blueprint” των Fugazi και για πολύ καιρό προσπαθούσα να τον ακολουθήσω. Να ξεφύγω από το παγκοσμιοποιημένο fomo που τη μία έρχεται με τη νέα must εφαρμογή που προσφέρει ό,τι ακριβώς και η προηγούμενη, σε διαφορετικό interface ή το εκάστοτε πραγματικά κοινωνικό πρόβλημα που κανιβαλίζεται σε λίγες ώρες από τα social media και τα κατά παραγγελίαν άρθρα γνώμης -και όχι έρευνας. Και παρότι είναι πολύ εύκολο να το αναγνωρίσεις, είναι εξαιρετικά δύσκολο να απεμπλακείς και να διαλέξεις τελικά τι θα αγοράσεις.

Γράφει ο Δημήτρης Φαληρέας

Αν πριν 3 μήνες έλεγα σε κάποιον γνωστό μου ότι ήμουν ξενερωμένος με τα social media, μάλλον ο γνωστός θα γελούσε. Ανέκαθεν έδινα σημασία στο προφίλ μου και το αξιοποιούσα σε καθημερινή βάση -να ένας ωραίος τρόπος να πω “σπάμαρα τους πάντες”. Αλλά το σκεφτόμουν. Και το πόσο απορροφημένος από την ίδια μου την εικόνα είχα γίνει και το πώς είχε αρχίσει να επηρεάζει την καθημερινότητά μου η ανάγνωση του κόσμου μέσα από αυτές τις πλατφόρμες. Η ανάγνωση της επικαιρότητας μέσα από τίτλους άρθρων και η παραγωγή πολιτικού λόγου με στάτους. Όλα σε έναν αχταρμά echo chambers που τείνουν να γίνονται πιο μαζοχιστικά μέρα με τη μέρα. Μαμάδες του ΦΒ, Εξωκοινοβουλευτικοί Φιλελεύθεροι, AirBnB Greek Hosts, Flat Earth Society κι ένα spectrum τρόμου που ξεκινάει από την παραθρησκευτική παράκρουση και φτάνει στον αντιεμβολιασμό, έχοντας κάνει ένα πέρασμα από την αισθητική του “χουντοβλάχικου αρχαιορθόδοξου”. Πόσοι έχουν πρόβλημα με αυτές τις ομάδες κι όμως τις ακολουθούν, είτε για την καθαρή ηλιθιότητα, είτε για “να ξέρουν τι λένε”; Πολλοί. Και δε θα βγάλω την ουρά μου απ’ έξω. Σκρόλαρα 5’ και μου γαμούσε τη μέρα. “Έτσι είναι ο κόσμος” άκουγα από τους ανθρώπους που αποφάσισαν να ασπαστούν ένα φιλοσοφικό ρεύμα και να δηλώσουν νιχιλιστές επειδή είδαν Bojack Horseman και διάβασαν τη wiki page του Νίτσε. Όμως δεν είναι. Οικειοποιούμενοι τα echo chambers των “άλλων”, δεν αποκτούμε σφαιρική εικόνα, απλά βλέπουμε πώς οι άλλοι αλληλοβαυκαλίζονται. Όχι ότι όλα βαίνουν καλώς -το αντίθετο- αλλά δεν είμαστε -για την ώρα- ένα έθνος φραγκοφονιάδων χριστιανοταλιμπάν με αλλεργία στην ιστορία, την πρόοδο και την ορθογραφία. Ως επί το πλείστον τουλάχιστον. Και πώς απαντάμε σε αυτό; Τουιτεροποιώντας τον αντίλογο. Κοινωνική κριτική σε 280 χαρακτήρες και πολιτική ανάλυση σε στάτους, ανάμεσα σε memes με γάτες και βιντεάκια με Γκανέζους νεκροθάφτες. Χώρος για σκέψη και ανάπτυξη λόγου δεν υπάρχει οπότε πάμε με τα “ευκόλως εννοούμενα” που παραλείπονται, αλλά όπως η “κοινή λογική” δεν είναι ποτέ κοινή, έτσι και τα εννοούμενα δεν νοούνται καθόλου ευκόλως, άρα κακώς παραλείπονται. Γενικά κι αόριστα συμφωνούμε, γενικά κι αόριστα διαφωνούμε και καταλήγουμε να αντιμετωπίζουμε το φάσμα των θεμάτων που έφερε στην επιφάνεια η δολοφονία του Τζορτζ Φλόιντ με τον τρόπο που οδήγησε στην “πορεία” της Παρασκευής. Μία ανώνυμη ομάδα (;) που υπογράφει ως “F*ck Racism” (τύφλα να ‘χει ο Μάλκολμ Εξ) κάλεσε μέσω Instagram σε συγκέντρωση χωρίς αιτήματα και στόχευση (!) σε ώρα και μέρος που ήδη είχε καλεστεί συγκέντρωση για το Περιβαλλοντικό Νομοσχέδιο. Πώς μιλάς ουσιωδώς για αυτά τα θέματα; Έτσι:

Αν σε ενδιαφέρει το πρόβλημα, πέρα από τον ψυχαναγκασμό ότι πρέπει και το άβατάρ σου να πάρει θέση και να πει τα ίδια με τα υπόλοιπα 800 άβαταρ στην αρχική σου, εξηγείς τι σημαίνει γκέτο και γκετοποίηση, εξηγείς τι σημαίνει αστυνομική αυθαιρεσία, εξηγείς τις ρίζες και τις συστημικές παθογένειες που διαιωνίζουν τα προβλήματα. Και τα συζητάς. Κανένα “ο ρατσισμός είναι κακός” ή “οι μπάτσοι δέρνουν” άνοιξε ποτέ μάτια, ούτε έλυσε κάποιο πρόβλημα. Θέλει διάβασμα και πληροφόρηση, θέλει διάθεση και χρόνο.

Αντίστοιχα και η περίπτωση της γελοιοποίησης. Ναι, σε ένα στάτους 2-3 σειρών μπορείς να ξεδιπλώσεις το χιούμορ σου και ναι, μπορεί να βγει κάτι πετυχημένο. Αλλά αντιμετωπίζει την ίδια αδυναμία συγκειμένου. Για να το καταλάβεις, πρέπει να ξέρεις κάποια πράγματα a priori. Αλλά το πρόβλημα δεν είναι η γελοιοποίηση καθεαυτή. Από τους Ντανταϊστές, μέχρι τους Dead Kennedys κι από τον Αριστοφάνη στον Έμινεμ, αν θες να αλλάξεις κάτι, πρώτα του βγάζεις γλώσσα. Όμως, πρέπει να κάνεις και το παραπάνω βήμα, αλλιώς δεν έχει νόημα. Όπως στη ζωγραφική, αν θες να ζωγραφίσεις μουστάκι στη Μόνα Λίζα, πρέπει να αμφισβητήσεις την τέχνη στον πυρήνα της, αντίστοιχα, αν θες να χλευάσεις την κυρίαρχη αφήγηση, πρέπει να αμφισβητήσεις όσα την έχουν διαμορφώσει. Αν δούμε τα παραδείγματα του “Σκόιλ Ελικίκου” ή του “Έλληνες ΓΤΠ” του Κασιδιάρη, νομίζω ότι γίνεται ξεκάθαρο. Στην πρώτη περίπτωση μιλάμε για ένα σκάνδαλο που απέδειξε την έλλειψη αξιοκρατίας (κόπηκαν από την ανάθεση εξαιρετικά προγράμματα Πανεπιστημίων για να την πάρουν άνθρωποι που δεν ξέρουν ότι η εκπαίδευση γράφεται με “αι”), κόστισε χρήματα κι έπαιξε με την αξιοπρέπεια πολιτών (οι επιστήμονες πήραν 200 ευρώ λιγότερα και υπέφεραν διαβάζοντας πώς να ανοίξουν τον Η/Υ που είχαν ήδη ανοίξει για να μπουν στο voucher) και κόστισε στα κρατικά ταμεία καμιά 80αριά μύρια για κουμπαριές. Κυκλοφόρησαν φοβερά memes, πανέξυπνα αστεία και ένα μήνα μετά, μας έμεινε να λέμε “αχ αυτές οι κασκαρίκες της Κυβέρνησης”. Στη δεύτερη δε, το υλικό για ανέκδοτα που δίνει το “ΓΤΠ” είναι απύθμενο και πρώτης τάξης, δε διαφωνώ. Έλα μου όμως που δεν μιλάμε για το αθώο λάθος ενός άκακου γραφικού, αλλά για το διαφημιστικό κόλπο ενός υπόδικου νεοναζί που πριν δύο εκλογές ήταν 3ο κόμμα στο Κοινοβούλιο, μάζευε τα μονοκούκια με τη σέσουλα και είχε ολόκληρη παραστρατιωτική οργάνωση, που μάλιστα είχε διεισδύσει στα σώματα ασφαλείας. Προσωπικά, κάπου εκεί μου κόβεται το γέλιο. Κι ας μην ξεχνάμε τις αδερφές Τέγου. Πήραν απίστευτη προβολή για το χριστιανικό ραπ τους [να μια φράση που δεν περίμενα ποτέ να γράψω, αλλά ζούμε στο 2020 οπότε βγάζει λογική] μέσα από τα social media γιατί “χαχα κοίτα τις γελοίες πιτσιρίκες θρησκόληπτες” και λίγες εβδομάδες μετά, ήρθε και το τραγούδι κατά των εκτρώσεων. Αυτό το φρικτό από κάθε άποψη τραγούδι, έφτασε σε κοινό μόνο και μόνο λόγω του πρώτου βίντεο και πλέον τους έχει δοθεί δημόσιο βήμα σε μια κουβέντα (θα το διεκδικήσουν και σε άλλες στο μέλλον) που έκλεισε το 1981 και ξανάνοιξε 39 χρόνια μετά, αφού μισή μέρα διαφήμισης στις αποβάθρες του Μετρό ήταν αρκετή για να δώσει αέναα καύσιμα για ανακύκλωση στο FB και το Twitter.


Μαρσέλ Ντισάμπ, L.H.O.O.Q., 1919

Αυτές κι άλλες παρόμοιες σκέψεις περνούσαν από το μυαλό μου για μήνες και όταν κληθήκαμε να επιδείξουμε “ατομική ευθύνη” -που μακάρι να μην περιοριζόταν αυτή η υποχρέωση στην επιδημία- αποφάσισα να πάω τις οδηγίες ένα βήμα πιο μακριά. Αγχώθηκα με τον βομβαρδισμό προτάσεων, αγχώθηκα με το λεγόμενο “toxic positivity”, αγχώθηκα με τη watchlist μου, αγχώθηκα με το τι θα διαβάζω καθημερινά και θα μου πέφτουν τα μαλλιά. Ε κι έκανα social distancing (και) στα social media. Έφτιαξα ένα ινκόγκνιτο προφίλ για λίγους κι εκλεκτούς και το Breakroom, επέλεξα από την αρχή τις σελίδες και την πληροφόρηση μου και παρότι έμεινα ενημερωμένος για ό,τι συνέβαινε, γλίτωσα από το αίσχος που ήμουν σίγουρος ότι θα εξελισσόταν η αρχική μου αφού θα ξέρναγε ο καθένας ό,τι κατέβαινε στην απομονωμένη κούτρα του. Διάβασα, αλλά όχι όσο ήθελα να διαβάσω, έγραψα, αλλά όχι όσο ήθελα να γράψω, είδα ταινίες, αλλά όχι όσες ήθελα να δω, έψαξα καινούρια μουσική, αλλά όχι όση ήθελα να ψάξω, γυμνάστηκα, αλλά όχι όσο ήθελα να γυμναστώ και ξεκουράστηκα, αλλά όχι όσο ήθελα να ξεκουραστώ. Και είμαι καλά με τον εαυτό μου γιατί έτσι είναι η ζωή μου και χωρίς καραντίνα κι έτσι θέλω να είναι. Θέλω να κάνω πράγματα, αλλά να μην μου είναι ποτέ αρκετά. Πάντα να υπάρχει το “κάτι ακόμα” που μου λείπει και με τραβάει ξανά και ξανά σε αυτά που γεμίζουν τη ζωή μου.

Δεν ήταν όλα ρόδινα. Έφαγα κάμποσες φρίκες, μου έλειψαν απίστευτα πολύ οι φίλοι μου, νιώθω λίγο απομονωμένος που έχασα τόσο shitposting και έζησα τη μέρα της μαρμότας, όπως οι περισσότεροι. Συνειδητοποίησα επίσης ότι πολύς κόσμος που είχα σταθερή επαφή δεν πρόσεξε καν ότι έλειπα (άουτς) ή ότι ακόμα και παρέες μου δεν αναγνώρισαν το όνομα που χρησιμοποιώ για τα ντιτζεϊλίκια στο άλλο ακάουντ (διπλό άουτς), οπότε φώναζα έξω από τα προφίλ τους σαν την κα. Κόλλια “ΚΑΛΕ ΑΝΟΙΧΤΕ ΜΟΥ, Ο ΦΑΛΗΡΕΑΣ ΕΙΜΑΙ”. Αυτή η παράγραφος ίσως δε χρειαζόταν, αλλά ήθελα να βάλω το ακόλουθο βίντεο.

Τώρα, μετά από 3 μήνες ζωής “εκτός”, αποφασίζω να επιστρέψω στο Facebook [στον κυκεώνα κώλων και ανασφαλειών του Instagram δε γυρίζω ούτε για να κλέψω τις χορηγίες της Κάιλι Τζένερ] γιατί η ψυχούλα μου δεν άντεξε τα πεσμένα views στα άρθρα μου και κάπως πρέπει να τρέξω και τα podcasts. Λίγο αστείο να καταλήγω εδώ και όχι σε μια βαθυστόχαστη αρλούμπα για τον “αληθινό μου εαυτό”, μετά από όσα έγραψα, αλλά το social distancing μου το έκανα στην ψηφιακή βερσιόν του ερημίτη, την αυτοκριτική μου την έκανα και νομίζω ότι είμαι πιο κοντά στο να μην με νοιάζει τι πουλάει, αλλά τι αγοράζω. Τώρα μπορώ να συνεχίσω ήρεμος με τις ψευδαισθήσεις μου και ένα δανεικό βινύλιο του Μπόουι να μου θυμίζει που και που, ότι όλα αυτά που ζούμε δεν είναι (ένα) παιχνίδι. Και δεν πρέπει να τα ζούμε σαν να είναι.

Δημήτρης Φαληρέας

Αρχισυντάκτης

back to top

Comments

AGENDA

No event in the calendar
September 2020
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30