I know politics bore you, but I feel like a hypocrite talking to you: Η πολιτική μέσα από τη μουσική

Μία σχέση που κρατάει αιώνες.

Μέσα σε μία λίστα που περιλαμβάνει σπουδαία ονόματα της μουσικής, ήρθε να προστεθεί κι αυτό της Taylor Swift, στη λίστα των μουσικών που αποφάσισαν να μιλήσουν για την πολιτική. Η περίπτωση της Swift είναι αρκετά ενδιαφέρουσα γιατί αν και δεχόταν πολλά πηρά για την απολιτίκ στάση της, παρέμενε πιστή σε αυτή μέχρι πρόσφατα. Έχοντας περισσότερους από 100 εκατομμύρια followers στο Instagram, η γνώμη της Swift μοιραία θα είχε αντίκτυπο σε ένα πολύ μεγάλο κοινό. Σε ένα της post, στο οποίο μίλησε για την LGBT κοινότητα και τα δικαιώματα αυτής, ζητάει από το κοινό της να ενημερωθεί πριν ψηφίσει, με την ίδια να δίνει την ανοιχτή της υποστήριξη σε δύο υποψήφιους των Δημοκρατικών, τους Phil Bredesen και Jim Cooper. To post αυτό προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις, ωστόσο έδειξε και δύο πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία: Αφενός το πόσο κρίσιμες είναι οι εκλογές που έπονται, αλλά και τη δύναμη που έχουν πλέον οι διάσημοι μουσικοί και κυρίως τα social media. Donald Trump έσπευσε να δηλώσει πως η μουσική της του αρέσει πλέον «κατά 25% λιγότερο» ενώ ουκ ολίγοι fans της, ακροδεξιών πεποιθήσεων, έσπευσαν να της επιτεθούν λεκτικά με βαρύτατους χαρακτηρισμούς. Παρά τις επιθέσεις, ωστόσο, η Swift πέτυχε με απόλυτη επιτυχία το σκοπό της, καθώς 65.000 άνθρωποι εγγράφηκαν στους εκλογικούς καταλόγους μέσα σε 24 ώρες από το περιβόητο αυτό post. Αν και αυτό πιθανότατα να μην παίξει κάποιο σοβαρό ρόλο στις επερχόμενες εκλογές, είναι μία υπενθύμιση του πως η μουσική και η πολιτική έχουν μία σχέση αγάπης και μίσους εδώ και εκατοντάδες χρόνια.

Γράφει ο Νίκος Παπανικολάου

Πολιτική και μουσική είναι δύο έννοιες άρρηκτα δεμένες εδώ και αιώνες. Στην Αμερική, η μουσική έχει χρησιμοποιηθεί αρκετές φορές, ιδίως κατά τη διάρκεια της Αμερικάνικης επανάστασης, ως ένας τρόπος να γελοιοποιηθούν οι υποστηρικτές κάθε υποψήφιου πολιτικού αλλά και ο πολιτικός ο ίδιος. Αν και οι περισσότεροι από εμάς μπορούμε να συνδέσουμε μόνο πρόσφατα παραδείγματα μουσικής και πολιτικής, είναι αλήθεια πως η ιστορία αυτή ξεκινάει από πολύ παλιά. Τα συνθήματα, τα τραγούδια και η μουσική ήταν πάντα βασικά στοιχεία της πολιτικής και φαίνεται να αποτελούν πολύτιμα μέρη της πολιτικής διαδικασίας για το προσεχές μέλλον.

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της Αμερικάνικης προεδρίας, η μουσική ήταν ένα μέσο των υποψηφίων να τονίσουν και να αναδείξουν τις αδυναμίες των αντιπάλων τους. Αν και τα περισσότερα κομμάτια που γράφτηκαν αποκλειστικά για να γελοιποιήσουν κάποιον, απέτυχαν παταγωδώς, κάποια άλλα κατάφεραν να επιτύχουν το σκοπό τους. Φυσικά, τα περισσότερα κομμάτια που γράφτηκαν για καθαρά πολιτικούς σκοπούς αποτελούσαν, επί της ουσίας, ερωτικά γράμματα προς τον εκάστοτε υποψήφιο. Το πρώτο κομμάτι που γράφτηκε αμιγώς για πολιτική καμπάνια ήταν στις αμερικάνικες εκλογές του 1800 από τον Robert Treat Pain Jr και είχε τον τίτλο ‘Jefferson and Liberty’. To κομμάτι ήταν προφανώς γραμμένο υπέρ του τότε υποψηφίου Thomas Jefferson και έκανε επίθεση προς τον αντίπαλο του, John Adams. Αξίζει να σημειωθεί πως λίγο πριν γράψει το κομμάτι αυτό ο Treat Pain Jr., είχε γράψει κομμάτια υπέρ του John Adams, στα οποία εν συνεχεία άλλαξε τη θεματολογία τους ώστε να είναι υπέρ του Jefferson.

Η συνέχεια, ωστόσο, ήταν λίγο διαφορετική. Οι πολιτικοί σταμάτησαν να βασίζονται σε κομμάτια που ήταν αποκλειστικά γραμμένα γι’ αυτούς και προσπάθησαν να χρησιμοποιήσουν διάσημα κομμάτια της κάθε εποχής αν αυτά μπορούσαν να ταιριάξουν με την καμπάνια τους. Η αλλαγή έγινε ως ένα μέσο ταύτισης του πολιτικού με τον ψηφοφόρο και αντίστροφα. Όπως ήταν φυσικό, οι πολιτικοί ανακάλυψαν πως τα τραγούδια που ταυτίζονται με τους υποψηφίους και όχι απαραίτητα με τα θέματα της ατζέντας τους, ήταν επίσης ισχυρά εργαλεία για την αναζωογόνηση της βάσης των ψηφοφόρων. Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 και τον Harry Truman μέχρι τον John Kennedy και τις αρχές της δεκαετίας του ’60, οι πολιτικοί επέλεγαν κομμάτια που θα ήταν αρεστά στο κοινό αλλά και στις αξίες που πρέσβευε η εκάστοτε καμπάνια τους. Περιέργως, η ποιότητα έπεσε αρκετά μετά τη δεκαετία του ’60, όταν οι πολιτικοί αποφάσισαν να στραφούν στη ροκ μουσική για να ντύσουν τις καμπάνιες τους. Πλην ελαχίστων εξαιρέσεων όπως το ‘DonStop Thinkingbout Tomorrow’ των Fleetwood Mac, οι υπόλοιπες προσπάθειες είχαν μάλλον ατυχές αποτέλεσμα. Η δύναμη του κάθε κομματιού που θα ταυτιζόταν με μία καμπάνια έγινε τόσο σημαντικό που η Hillary Clinton, κατά τις εκλογές του 2008, ζήτησε από τους υποστηρικτές τους να ψηφίσουν ποιο κομμάτι θα ντύσει την προεκλογική της καμπάνια. Το κομμάτι που επικράτησε των υπολοίπων ήταν το ‘You And I’ της Celine Dion, το οποίο πριν από την καμπάνια είχε χρησιμοποιηθεί σε διαφήμιση, γεγονός που τελικά στοίχισε την εικόνα της.

H χρήση διάσημων κομματιών ως μουσική επένδυση μίας πολιτικής καμπάνιας δεν ήταν πάντοτε επιτυχής. Κυρίως γιατί οι εκάστοτε πολιτικοί ή οι σύμβουλοι αυτών δεν κατάφεραν να ερμηνεύσουν σωστά το μήνυμα του κάθε κομματιού. Ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα ήταν αυτό του ‘Born In The U.S.A.” του Bruce Springsteen, το οποίο γράφτηκε ως επίθεση του μουσικού προς την πολιτική που ακολουθούσε ο Ronald Reagan, και που έχει χρησιμοποιηθεί σε ουκ ολίγες πολιτικές καμπάνιες παρά το αντιπολιτικό του μήνυμα. Παράλληλα, το γεγονός πως πολλοί μουσικοί και συνθέτες στη ροκ μουσική έγραφαν κομμάτια εναντίον πολιτικών και όχι υπέρ τους, οδήγησε στην απόφαση να επιλέγονται πολύ προσεκτικά τα εκάστοτε κομμάτια.

Ωστόσο, υπάρχει και η πλευρά των μουσικών, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τη μουσική και τους στίχους τους ως ένα μέσο διαμαρτυρίας. Αν και αυτό το μέσο είχε αρχίσει να χρησιμοποιείται από πολύ νωρίς, γνώρισε άνθηση στη δεκαετία του ’60 μέσω της folk και της rocknroll μουσικής. Κάποια παραδείγματα διάσημων μουσικών που ταύτισαν τα κομμάτια τους με πολιτικές διαμαρτυρίες, ήταν αυτά των Joe Hill, Woody Guthrie, Pete Seeger, Phil Ochs και φυσικά Joan Baez, John Lennon και Bob Dylan. Την ίδια δεκατία πολλοί μουσικοί αν και δεν ήταν πολιτικοποιημένοι προηγουμένως, έγιναν. Μουσικοί όπως οι Doors, Neil Young, οι Jefferson Airplane και πολλοί ακόμη. Σε αυτό φυσικά βοήθησε και o πόλεμος στη Βόρεια Κορέα, το 1966, πόλεμος για τον οποίο είχαν υπάρξει πολλές αντιδράσεις από τη νεολαία της εποχής αλλά και τον καλλιτεχνικό κόσμο. Τη δεκαετία που ακολούθησε δημιουργήθηκε ένα μουσικό είδος που υπηρετούσε ακριβώς αυτό το σκοπό: Το Punk Rock. Toείδος αυτό, επί της ουσίας, είχε ως βασικό στόχο να τραγουδάει για τους αδύναμους και τις αδικίες και να επιτίθεται στους πολιτικούς αλλά και σε κάθε μορφή εξουσίας. Ένα είδος που έδωσε ουκ ολίγα σπουδαία ονόματα στη μουσική όπως τους Dead Kennedys, τους Bad Religion, τους Green Day, τους Against Me και αρκετούς ακόμη. Ωστόσο, το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα της πολιτικοιημένης punk, ήταν αυτό των Sex Pistols. Αυτοί ήταν που διέδωσαν, ίσως υπεραπλουστευμένα και κάπως λανθασμένα, το μήνυμα και την ιδεολογία της αναρχίας. Παραμένει, όμως, αμφίβολο για πολλούς το κατά πόσο οι Sex Pistols πίστευαν αυτά τα οποία τραγουδούσαν. Κυρίως γιατί όλη τους η εμφάνιση ήταν ένα concept δουλεμένο πολύ προσεκτικά, από τον ιδιοφυή Malcolm McLaren και τον καλλιτέχνη Jamie Reid. Ουδείς όμως μπορεί να αμφισβητίσει την επιρροή που άσκησαν τόσο στους νεότερους μουσικούς του είδους εκείνης της εποχής όσο και σε αυτούς που ακολούθησαν. 

Αυτό όμως δε σημαίνει πως ο σκληρός ήχος έγινε και, απαραίτητα, συνυφασμένος με μία μουσική μορφή διαμαρτυρίας. H μέταλ μουσική, για παράδειγμα, δεν ήταν πολιτικοποιημένη μέχρι πρόσφατα πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως αυτή του Dee Snider των Twisted Sister, oοποίος έγραψε κομμάτια με πολιτική χροιά αν και δεν έγινε ποτέ ξεκάθαρο που απευθύνονταν αυτά. Αξίζει να σημειωθεί εδώ πως αρκετά χρόνια αργότερα, όταν κομμάτια των Twisted Sister χρησιμοποιήθηκαν σε προεκλογικές συγκεντρώσεις του Donald Trump, Snider δήλωσε πως αν και δε συμφωνεί με την πολιτική του Trump, δεν είχε πρόβλημα να χρησιμοποιεί τα κομμάτια του. Ωστόσο είναι χαρακτηριστικό πως στα τέλη της δεκατίας του ’70 αλλά και τη δεκαετία του ’80, σταμάτησαν να γράφονται τόσα πολιτικοποιημένα κομμάτια. Υπήρξαν μουσικές πρωτοβουλίες για κοινωνικά ζητήματα, όπως το Live Aid και το Band Aid, το οποίο μάζευε όλη τη μουσική αφρόκρεμα προκειμένου να υπάρξει ευαισθητοποίηση, κυρίως σε θέματα που αφορούσαν την Αφρική. Από την πείνα στην Εθιοπία μέχρι την απελευθέρωση του Nelson Mandela, οι διοργανώσεις αυτές μάλλον απέτυχαν κυρίως γιατί δεν υπήρχε η ίδια ταύτιση του μουσικού με το κοινό. Είναι χαρακτηριστικό, όμως, πως τη δεκαετία του ’80, ο Bruce Springsteen κυκλοφόρησε ένα από τα πιο πολιτικοποιημένα άλμπουμ και ίσως το σπουδαιότερο της καριέρας του, το Born In The U.S.A., το οποίο πολλοί θεώρησαν, λανθασμένα, ως ένα πατριωτικό άλμπουμ, κυρίως βασιζόμενοι στον τίτλο του. Το άλμπουμ, όμως, περίεγραφε τη θλιβερή πραγματικότητα που βίωνε η εργατική τάξη στην Αμερική και ο Springsteen τραγουδούσε για τους ανθρώπους αυτούς.

To γεγονός αυτό άλλαξε τις δεκαετίες που ακολούθησαν καθώς οι μπάντες έγιναν αρκετά πιο πολιτικοποιημένες. Από τους Rage Against The Machine μέχρι τους Public Enemy κι από τον Ice Cube μέχρι τους N.W.A., υπήρξαν πολλοί μουσικοί που τα έβαλαν με το καθεστημένο και τη mainstream κουλτούρα. Οι Pearl Jam, για παράδειγμα, αποτελούν μία από τις πιο βαθιά πολιτικοποιημένες μπάντες που υπάρχουν εκεί έξω. Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Eddie Vedder έχει κάνει ευθεία επίθεση σε εν ενεργεία προέδρους για την πολιτική που ακολουθούν έχοντας ως άξιο συμπαραστάτη τον κιθαρίστα της μπάντας, Mike McCready. Τα τελευταία χρόνια, με τις πολιτικές εξελίξεις παγκοσμίως να είναι ραγδαίες, οι μουσικοί είναι πολύ πιο επιφυλακτικοί στο να εκφράσουν πολιτικές απόψεις αλλά και στο να επιτρέψουν σε πολιτικούς να χρησιμοποιούν κομμάτια τους στις προεκλογικές τους καμπάνιες. Adele στάθηκε στο πλευρό των R.E.M., του Neil Young και των Aerosmith ζητώντας από τον Donald Trump να μη χρησιμοποιεί κομμάτια της κατά τη διάρκεια των προεκλογικών του εκδηλώσεων. Ωστόσο, ο ίδιος αγνόησε επιδεικτικά την έκκληση τους και συνέχισε να χρησιμοποιεί κανονικά τα κομμάτια, παρά τις νομικές διαδικασίες που κινήθηκαν εναντίον του, κυρίως ως ένα δείγμα δύναμης και εξουσίας από τον ίδιο προς του «ανυπότακτους» μουσικούς εκεί έξω. 

Υπήρχε όμως και η άλλη πλευρά, αυτή των μουσικών που υποστήριξαν με μεγάλη θέρμη πολιτικούς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτό του Bernie Sanders, το 2016, oοποίος ζητούσε «δημοκρατικό σοσιαλισμό». Sanders είχε στο πλευρό του όλη την αφρόκρεμα της indie μουσικής, όταν η Hillary Clinton βρήκε υποστήριξη από ποπ καλλιτέχνες κυρίως. Αυτό έδειχνε και τη διαφορά μεταξύ των υποστηρικτών του κάθε υποψηφίου αλλά και το υπόβαθρο τους. Red Hot Chili Peppers, Vampire Weekend, Joan Baez, Steve Aoki, Cat Power, Julian Casablancas, Cold War Kids, Miley Cyrus, Foster The People, Post Malone, Cass McCombs, Thurston Moore, Paul Oakenfold, Henry Rollins, Bon Iver, Neil Young και Serji Tankian ήταν μόνο μερικά από τα ονόματα που βρέθηκαν στο πλευρό του. Στον αντίποδα, η Hillary Clinton είχε επίσης ισχυρά ονόματα του μουσικού χώρου να την υποστηρίζουν αν και αυτά κινούνται σε πιο mainstream ήχους. DJ Khaled, 50 Cent, Jay-Z, RZA, Adele, Christina Aguilera, Beyonce, Jon Bon Jovi, Ariana Grande, Alicia Keys, Lady Gaga, John Legend, Jennifer Lopez, Katy Perry και Justin Timberlake. Ωστόσο, ακόμη και σε είδη όπως η indie και η rock, κατάφερε να εξασφαλίσει την υποστήριξη σημαντικών ονομάτων όπως αυτά των Bruce Springsteen, Win Butler, Lykke Li, Rufus Wainwright, Eddie Vedder, National, Paul McCartney, Stevie Nicks, Trent Reznor και αρκετών ακόμη. Η Hillary Clinton κατάφερε να πάρει το χρίσμα των Δημοκρατικών έναντι του Bernie Sanders, κάτι στο οποίο μέτρησε το ποσοστό των ακροατών του κάθε ονόματος που υποστήριξε τον έναν από τους δύο πολιτικούς. Η ποσότητα υπερείχε της ποιότητας, κάτι που φάνηκε ξεκάθαρα στο τελικό αποτέλεσμα του χρίσματος. Ωστόσο, οι εκλογές δεν είχαν το ίδιο αποτέλεσμα, καθώς αν και η Hillary Clinton πήρε το χρίσμα των Δημοκρατικών, ηττήθηκε στις εκλογές από τον Donald Trump, τον οποίο επίσης υποστήριξαν κάποια ονόματα της μουσικής. Azealia Banks, 3 Doors Down, Diddy, Toby Keith, Kid Rock και Kanye West είναι τα πιο αξιοσημείωτα από αυτά. Αν και αυτά λίγη σημασία έχουν, πιθανότατα, στην ώρα της κάλπης, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η συνάρτηση μεταξύ των πολιτικών, των μουσικών που τους υποστηρίζουν και του κοινού που ακούει τους μουσικούς αυτούς και υποστηρίζει τον εκάστοτε πολιτικό.

Εγχώρια, το χαρακτηριστικότερο δείγμα πολιτικών τραγουδιών το είχαμε κατά τη διάρκεια της Δικτατορίας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα τραγούδια που έγραψε ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Λοΐζος, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος και ο Λουκιανός Κηλαηδόνης ενώ αναμφίβολα ένα από τα σπουδαιότερα έργα που άφησε η εποχή εκείνη είναι Το Μεγάλο μας Τσίρκο, ένα έργο σταθμός στον αγώνα κατά της Δικτατορίας. Σε στίχους στίχους του Ι. Καμπανέλλη, μουσική του Σ. Ξαρχάκου και την ερμηνεία του Νίκου Ξυλούρη άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην ελληνική μουσική. Ωστόσο, η πιο εμβληματική μουσική προσωπικότητα της εποχής εκείνης δεν είναι άλλη από αυτή του Μίκη Θεοδωράκη. Ως προσωπικότητα της διεθνούς μουσικής σκηνής, χρησιμοποίησε τη μουσική του για να στραφεί εναντίον της Χούντας, κάτι που μοιραία τον οδήγησαν στο βασανισμό και την εξορία στη Μακρόνησο.

Παρά τις αντίξοες συνθήκες, κατάφερε να γράψει κομμάτια και να τα στείλει στο εξωτερικό, όπου και τα ερμήνευσαν η Μαρία Φαραντούρη και η Μελίνα Μερκούρη. Θα αποφυλακτιστεί το 1970 λόγω προβλημάτων υγείας, ωστόσο θα έχει καταφέρει να θεωρηθεί ως ένα είδωλο ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλο τον κόσμο. Με την πτώση της Χούντας, θα μελοποιήσει Γιάννη Ρίτσο και Μάνο Ελευθερίου και τα τραγούδια του θα ερμηνευτούν από τη Μαρία Φαραντούρη, τη Μελίνα Μερκούρη, το Στέλιο Καζατζίδη, το Γρηγόρη Μπιθικώτση, το Γιώργο Νταλάρα, το Μάνο Κατράκη, τον Αντώνη Καλογιάννη, τη Μαρία Δημητριάδη και άλλους.

Ο Μάνος Λοΐζος υπήρξε ο πιο άξιος συναγωνιστής του Μϊκη Θεοδωράκη. Μαζί του θα ιδρύσει το του Σύλλογο Φίλων Ελληνικής Μουσικής (ΣΦΕΜ). Στο σύλλογο αυτό ο Λοΐζος ήταν συνιδρυτής και αντιπρόεδρος και από αυτόν πέρασαν ονόματα όπως αυτά του Χρήστου Λεοντή, του Γιάννη Μαρκόπουλου, του Διονύση Σαββόπουλου, της Μαρίας Φαραντούρη, του Νότη Μαυρουδή, του Φώντας Λάδη και του Μάνου Ελευθερίου μεταξύ άλλων. Μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ο ίδιος συνελήφθη και πέρασε 10 μέρες στα κρατητήρια. Στο τέλος του 1973, θα κυκλοφορήσει το δίσκο Τα Τραγούδια του Δρόμου, ο  οποίος συμπεριλάμβανε όλα τα τραγούδια του που είτε είχαν απαγορευτεί τα προηγούμενα χρόνια από τη Χούντα, είτε δεν τους είχε επιτραπεί η ηχογράφηση εξ’ αιτίας της λογοκρισίας.

Μουσική και πολιτική ήταν, είναι και θα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες έννοιες. Από τις εποχές των πολέμων και των εξεγέρσεων, σε αυτή των social media, η μουσική πάντα θα αποτελεί μέρος της πολιτικής και το αντίστροφο. Κι αν σήμερα η έννοια του πολιτικού τραγουδιού δείχνει να έχει ξεθωριάσει εγχώρια και παγκοσμίως, οι φωνές των μουσικών θα έπρεπε να μιλάνε πιο δυνατά για τις αδικίες και τους αδύναμους. Ακόμη κι αν δεν είναι ντυμένες με μουσική υπόκρουση.

Νίκος Παπανικολάου

Αρχισυντάκτης

back to top

Comments

brit floyd piraeus academy 2018 banner athens breakroom

gimme shelter festival gagarin 2018 banner athens breakroom

mogwai piraeus academy athens breakroom

vevilos βέβηλος piraeus academy athens breakroom

paradise lost piraeus academy athens breakroom

AGENDA

No event in the calendar
December 2018
Mon Tue Wed Thu Fri Sat Sun
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31